Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1841–1904
Fe’i ganed yn John Rowlands yn Ninbych, a’i fagu yn wyrcws Llanelwy; daeth o hyd i Livingstone ac ef oedd y cyntaf i ddilyn afon Congo i’r môr.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Ganed Henry Morton Stanley yn John Rowlands yn Ninbych a magwyd ef yn y wyrcws yn Llanelwy, ond daeth yn enwog drwy’r byd fel fforiwr. Yn 1871 daeth o hyd i David Livingstone yn Ujiji gyda’r geiriau ‘Doctor Livingstone, I presume?’, ac ar daith arwrol o 999 o ddyddiau croesodd Affrica a dilyn afon fawr Congo i Gefnfor Iwerydd.FfynonellauHenry Morton Stanley ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Henry Morton Stanley, a aned yn John Rowlands (28 Ionawr 1841 – 10 Mai 1904), fforiwr, newyddiadurwr, milwr, awdur a gwleidydd Cymreig-Americanaidd, yn enwog am fforio canolbarth Affrica a’i chwiliad am David Livingstone; ganed yn Ninbych a’i fedyddio yno ar 19 Chwefror 1841; magwyd ef gan ei daid Moses Parry nes oedd yn bump, ac yna fe’i hanfonwyd i Wyrcws Undeb Llanelwy; aeth i’r Unol Daleithiau yn 1859, gan lanio yn New Orleans, a chymryd yr enw Stanley; gwasanaethodd yn Rhyfel Cartref America ac wedyn daeth yn newyddiadurwr; yn 1867–68 adroddodd ar alldaith Prydain i Abysinia i’r New York Herald, a’i adroddiad ar Magdala oedd y cyntaf i’w gyhoeddi, ac aeth gorchwylion diweddarach i’r Herald ag ef i Sbaen, yr Aifft, Jerwsalem, Caergystennin, Persia ac India; yn 1871 cychwynnodd o Zanzibar ar daith 700 milltir; daeth o hyd i David Livingstone yn Ujiji ger Llyn Tanganyika ar 10 Tachwedd 1871; mae adroddiad cyntaf yr Herald (1 Gorffennaf 1872) yn cofnodi ei gyfarchiad, ‘Doctor Livingstone, I presume?’, ac ateb Livingstone, ‘Yes, and I feel thankful that I am here to welcome you’; gyda Livingstone fforiodd y fro; ysgrifennodd How I Found Livingstone (1872); yn 1874–77, i’r New York Herald a’r Daily Telegraph, dangosodd mai un allanfa sydd i Lyn Victoria, yn Rhaeadr Ripon, dilynodd y Lualaba nes profi mai’r Congo ydoedd, a’i dilyn i’r môr, gan gyrraedd Boma ar 9 Awst 1877 wedi 999 o ddyddiau; fe’i cydnabyddir am ei gyfraniad i wybodaeth am ddaearyddiaeth canolbarth Affrica a’i wrthwynebiad cadarn i’r fasnach gaethweision yn Nwyrain Affrica, a gasâi ef a Frank Pocock; arweiniodd Alldaith Rhyddhau Emin Pasha, a adroddir yn In Darkest Africa (1890); priododd yr arlunydd Dorothy Tennant; AS Gogledd Lambeth 1895–1900; Marchog y Groes Fawr Urdd y Baddon, 1899; bu farw yn Richmond Terrace, Whitehall, ac mae’n gorwedd yn Pirbright, Surrey, dan faen gwenithfaen yn dwyn y geiriau ‘Henry Morton Stanley, Bula Matari, 1841–1904, Africa’; dadorchuddiwyd cerflun gan Nick Elphick yn Ninbych yn 2011.Henry Morton Stanley ↗Wicipedia CymraegNewyddiadurwr, fforiwr, milwr, awdur a gwleidydd a ddaeth yn adnabyddus am fforio yng nghanol Affrica oedd Syr Henry Morton Stanley (ganwyd John Rowlands) (28 Ionawr 1841 – 10 Mai 1904); fe’i ganwyd yn Ninbych, Sir Ddinbych, Cymru; daeth i sylw’r cyhoedd oherwydd ei ymgyrch i chwilio am y cenhadwr a’r fforiwr David Livingstone, a honnodd yn ddiweddarach iddo ei gyfarch â’r llinell sydd bellach yn enwog: ‘Dr Livingstone, I presume?’; mae’n adnabyddus hefyd am ei ymgyrch i ddarganfod tarddiad Afon Nîl; cafodd ei urddo’n farchog yn 1899.
| Ganed | 28 Ionawr 1841, Dinbych, fel John Rowlands |
|---|---|
| Plentyndod | Wyrcws Undeb Llanelwy |
| Cael hyd i Livingstone | Ujiji, Llyn Tanganyika, 10 Tachwedd 1871 |
| Ar draws Affrica | 1874–1877, gan gyrraedd Iwerydd yn Boma |
| Anrhydeddau | Marchog y Groes Fawr Urdd y Baddon, 1899; AS Gogledd Lambeth, 1895–1900 |
| Bu farw | 10 Mai 1904, Llundain; claddwyd yn Pirbright, Surrey |
Ganed John Rowlands yn Ninbych a’i fedyddio yno ar 19 Chwefror 1841. Magwyd ef gan ei daid, Moses Parry, nes oedd yn bump oed, ac yna fe’i hanfonwyd i’r wyrcws yn Llanelwy, lle treuliodd weddill ei blentyndod.FfynhonnellHenry Morton Stanley ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Henry Morton Stanley, a aned yn John Rowlands (28 Ionawr 1841 – 10 Mai 1904), fforiwr, newyddiadurwr, milwr, awdur a gwleidydd Cymreig-Americanaidd, yn enwog am fforio canolbarth Affrica a’i chwiliad am David Livingstone; ganed yn Ninbych a’i fedyddio yno ar 19 Chwefror 1841; magwyd ef gan ei daid Moses Parry nes oedd yn bump, ac yna fe’i hanfonwyd i Wyrcws Undeb Llanelwy; aeth i’r Unol Daleithiau yn 1859, gan lanio yn New Orleans, a chymryd yr enw Stanley; gwasanaethodd yn Rhyfel Cartref America ac wedyn daeth yn newyddiadurwr; yn 1867–68 adroddodd ar alldaith Prydain i Abysinia i’r New York Herald, a’i adroddiad ar Magdala oedd y cyntaf i’w gyhoeddi, ac aeth gorchwylion diweddarach i’r Herald ag ef i Sbaen, yr Aifft, Jerwsalem, Caergystennin, Persia ac India; yn 1871 cychwynnodd o Zanzibar ar daith 700 milltir; daeth o hyd i David Livingstone yn Ujiji ger Llyn Tanganyika ar 10 Tachwedd 1871; mae adroddiad cyntaf yr Herald (1 Gorffennaf 1872) yn cofnodi ei gyfarchiad, ‘Doctor Livingstone, I presume?’, ac ateb Livingstone, ‘Yes, and I feel thankful that I am here to welcome you’; gyda Livingstone fforiodd y fro; ysgrifennodd How I Found Livingstone (1872); yn 1874–77, i’r New York Herald a’r Daily Telegraph, dangosodd mai un allanfa sydd i Lyn Victoria, yn Rhaeadr Ripon, dilynodd y Lualaba nes profi mai’r Congo ydoedd, a’i dilyn i’r môr, gan gyrraedd Boma ar 9 Awst 1877 wedi 999 o ddyddiau; fe’i cydnabyddir am ei gyfraniad i wybodaeth am ddaearyddiaeth canolbarth Affrica a’i wrthwynebiad cadarn i’r fasnach gaethweision yn Nwyrain Affrica, a gasâi ef a Frank Pocock; arweiniodd Alldaith Rhyddhau Emin Pasha, a adroddir yn In Darkest Africa (1890); priododd yr arlunydd Dorothy Tennant; AS Gogledd Lambeth 1895–1900; Marchog y Groes Fawr Urdd y Baddon, 1899; bu farw yn Richmond Terrace, Whitehall, ac mae’n gorwedd yn Pirbright, Surrey, dan faen gwenithfaen yn dwyn y geiriau ‘Henry Morton Stanley, Bula Matari, 1841–1904, Africa’; dadorchuddiwyd cerflun gan Nick Elphick yn Ninbych yn 2011.
Yn 1859, yn ddeunaw oed, croesodd yr Iwerydd a glanio yn New Orleans. Yno cymerodd yr enw Henry Stanley, ar ôl masnachwr yr oedd wedi dod i’w edmygu. Aeth drwy Ryfel Cartref America, ac yna troi at waith newyddiadurol.FfynhonnellHenry Morton Stanley ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Henry Morton Stanley, a aned yn John Rowlands (28 Ionawr 1841 – 10 Mai 1904), fforiwr, newyddiadurwr, milwr, awdur a gwleidydd Cymreig-Americanaidd, yn enwog am fforio canolbarth Affrica a’i chwiliad am David Livingstone; ganed yn Ninbych a’i fedyddio yno ar 19 Chwefror 1841; magwyd ef gan ei daid Moses Parry nes oedd yn bump, ac yna fe’i hanfonwyd i Wyrcws Undeb Llanelwy; aeth i’r Unol Daleithiau yn 1859, gan lanio yn New Orleans, a chymryd yr enw Stanley; gwasanaethodd yn Rhyfel Cartref America ac wedyn daeth yn newyddiadurwr; yn 1867–68 adroddodd ar alldaith Prydain i Abysinia i’r New York Herald, a’i adroddiad ar Magdala oedd y cyntaf i’w gyhoeddi, ac aeth gorchwylion diweddarach i’r Herald ag ef i Sbaen, yr Aifft, Jerwsalem, Caergystennin, Persia ac India; yn 1871 cychwynnodd o Zanzibar ar daith 700 milltir; daeth o hyd i David Livingstone yn Ujiji ger Llyn Tanganyika ar 10 Tachwedd 1871; mae adroddiad cyntaf yr Herald (1 Gorffennaf 1872) yn cofnodi ei gyfarchiad, ‘Doctor Livingstone, I presume?’, ac ateb Livingstone, ‘Yes, and I feel thankful that I am here to welcome you’; gyda Livingstone fforiodd y fro; ysgrifennodd How I Found Livingstone (1872); yn 1874–77, i’r New York Herald a’r Daily Telegraph, dangosodd mai un allanfa sydd i Lyn Victoria, yn Rhaeadr Ripon, dilynodd y Lualaba nes profi mai’r Congo ydoedd, a’i dilyn i’r môr, gan gyrraedd Boma ar 9 Awst 1877 wedi 999 o ddyddiau; fe’i cydnabyddir am ei gyfraniad i wybodaeth am ddaearyddiaeth canolbarth Affrica a’i wrthwynebiad cadarn i’r fasnach gaethweision yn Nwyrain Affrica, a gasâi ef a Frank Pocock; arweiniodd Alldaith Rhyddhau Emin Pasha, a adroddir yn In Darkest Africa (1890); priododd yr arlunydd Dorothy Tennant; AS Gogledd Lambeth 1895–1900; Marchog y Groes Fawr Urdd y Baddon, 1899; bu farw yn Richmond Terrace, Whitehall, ac mae’n gorwedd yn Pirbright, Surrey, dan faen gwenithfaen yn dwyn y geiriau ‘Henry Morton Stanley, Bula Matari, 1841–1904, Africa’; dadorchuddiwyd cerflun gan Nick Elphick yn Ninbych yn 2011.
Fel gohebydd arbennig y New York Herald aeth gyda byddin Prydain i Abysinia yn 1867–68, a’i adroddiad ar gwymp Magdala oedd y cyntaf i gyrraedd y byd. Dilynodd gorchwylion yn Sbaen, yr Aifft, Jerwsalem, Caergystennin, Persia ac India.FfynhonnellHenry Morton Stanley ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Henry Morton Stanley, a aned yn John Rowlands (28 Ionawr 1841 – 10 Mai 1904), fforiwr, newyddiadurwr, milwr, awdur a gwleidydd Cymreig-Americanaidd, yn enwog am fforio canolbarth Affrica a’i chwiliad am David Livingstone; ganed yn Ninbych a’i fedyddio yno ar 19 Chwefror 1841; magwyd ef gan ei daid Moses Parry nes oedd yn bump, ac yna fe’i hanfonwyd i Wyrcws Undeb Llanelwy; aeth i’r Unol Daleithiau yn 1859, gan lanio yn New Orleans, a chymryd yr enw Stanley; gwasanaethodd yn Rhyfel Cartref America ac wedyn daeth yn newyddiadurwr; yn 1867–68 adroddodd ar alldaith Prydain i Abysinia i’r New York Herald, a’i adroddiad ar Magdala oedd y cyntaf i’w gyhoeddi, ac aeth gorchwylion diweddarach i’r Herald ag ef i Sbaen, yr Aifft, Jerwsalem, Caergystennin, Persia ac India; yn 1871 cychwynnodd o Zanzibar ar daith 700 milltir; daeth o hyd i David Livingstone yn Ujiji ger Llyn Tanganyika ar 10 Tachwedd 1871; mae adroddiad cyntaf yr Herald (1 Gorffennaf 1872) yn cofnodi ei gyfarchiad, ‘Doctor Livingstone, I presume?’, ac ateb Livingstone, ‘Yes, and I feel thankful that I am here to welcome you’; gyda Livingstone fforiodd y fro; ysgrifennodd How I Found Livingstone (1872); yn 1874–77, i’r New York Herald a’r Daily Telegraph, dangosodd mai un allanfa sydd i Lyn Victoria, yn Rhaeadr Ripon, dilynodd y Lualaba nes profi mai’r Congo ydoedd, a’i dilyn i’r môr, gan gyrraedd Boma ar 9 Awst 1877 wedi 999 o ddyddiau; fe’i cydnabyddir am ei gyfraniad i wybodaeth am ddaearyddiaeth canolbarth Affrica a’i wrthwynebiad cadarn i’r fasnach gaethweision yn Nwyrain Affrica, a gasâi ef a Frank Pocock; arweiniodd Alldaith Rhyddhau Emin Pasha, a adroddir yn In Darkest Africa (1890); priododd yr arlunydd Dorothy Tennant; AS Gogledd Lambeth 1895–1900; Marchog y Groes Fawr Urdd y Baddon, 1899; bu farw yn Richmond Terrace, Whitehall, ac mae’n gorwedd yn Pirbright, Surrey, dan faen gwenithfaen yn dwyn y geiriau ‘Henry Morton Stanley, Bula Matari, 1841–1904, Africa’; dadorchuddiwyd cerflun gan Nick Elphick yn Ninbych yn 2011.
Yn 1871 anfonodd yr Herald ef i ddod o hyd i’r cenhadwr o Albanwr David Livingstone, a oedd ymhell yng nghanol Affrica. Gan gychwyn o Zanzibar, cerddodd tua 700 milltir drwy’r coedwigoedd, ac ar 10 Tachwedd 1871 daeth o hyd i Livingstone yn Ujiji, ger Llyn Tanganyika.FfynonellauHenry Morton Stanley ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Henry Morton Stanley, a aned yn John Rowlands (28 Ionawr 1841 – 10 Mai 1904), fforiwr, newyddiadurwr, milwr, awdur a gwleidydd Cymreig-Americanaidd, yn enwog am fforio canolbarth Affrica a’i chwiliad am David Livingstone; ganed yn Ninbych a’i fedyddio yno ar 19 Chwefror 1841; magwyd ef gan ei daid Moses Parry nes oedd yn bump, ac yna fe’i hanfonwyd i Wyrcws Undeb Llanelwy; aeth i’r Unol Daleithiau yn 1859, gan lanio yn New Orleans, a chymryd yr enw Stanley; gwasanaethodd yn Rhyfel Cartref America ac wedyn daeth yn newyddiadurwr; yn 1867–68 adroddodd ar alldaith Prydain i Abysinia i’r New York Herald, a’i adroddiad ar Magdala oedd y cyntaf i’w gyhoeddi, ac aeth gorchwylion diweddarach i’r Herald ag ef i Sbaen, yr Aifft, Jerwsalem, Caergystennin, Persia ac India; yn 1871 cychwynnodd o Zanzibar ar daith 700 milltir; daeth o hyd i David Livingstone yn Ujiji ger Llyn Tanganyika ar 10 Tachwedd 1871; mae adroddiad cyntaf yr Herald (1 Gorffennaf 1872) yn cofnodi ei gyfarchiad, ‘Doctor Livingstone, I presume?’, ac ateb Livingstone, ‘Yes, and I feel thankful that I am here to welcome you’; gyda Livingstone fforiodd y fro; ysgrifennodd How I Found Livingstone (1872); yn 1874–77, i’r New York Herald a’r Daily Telegraph, dangosodd mai un allanfa sydd i Lyn Victoria, yn Rhaeadr Ripon, dilynodd y Lualaba nes profi mai’r Congo ydoedd, a’i dilyn i’r môr, gan gyrraedd Boma ar 9 Awst 1877 wedi 999 o ddyddiau; fe’i cydnabyddir am ei gyfraniad i wybodaeth am ddaearyddiaeth canolbarth Affrica a’i wrthwynebiad cadarn i’r fasnach gaethweision yn Nwyrain Affrica, a gasâi ef a Frank Pocock; arweiniodd Alldaith Rhyddhau Emin Pasha, a adroddir yn In Darkest Africa (1890); priododd yr arlunydd Dorothy Tennant; AS Gogledd Lambeth 1895–1900; Marchog y Groes Fawr Urdd y Baddon, 1899; bu farw yn Richmond Terrace, Whitehall, ac mae’n gorwedd yn Pirbright, Surrey, dan faen gwenithfaen yn dwyn y geiriau ‘Henry Morton Stanley, Bula Matari, 1841–1904, Africa’; dadorchuddiwyd cerflun gan Nick Elphick yn Ninbych yn 2011.Henry Morton Stanley ↗Wicipedia CymraegNewyddiadurwr, fforiwr, milwr, awdur a gwleidydd a ddaeth yn adnabyddus am fforio yng nghanol Affrica oedd Syr Henry Morton Stanley (ganwyd John Rowlands) (28 Ionawr 1841 – 10 Mai 1904); fe’i ganwyd yn Ninbych, Sir Ddinbych, Cymru; daeth i sylw’r cyhoedd oherwydd ei ymgyrch i chwilio am y cenhadwr a’r fforiwr David Livingstone, a honnodd yn ddiweddarach iddo ei gyfarch â’r llinell sydd bellach yn enwog: ‘Dr Livingstone, I presume?’; mae’n adnabyddus hefyd am ei ymgyrch i ddarganfod tarddiad Afon Nîl; cafodd ei urddo’n farchog yn 1899.
Dywedodd Mr Stanley: ‘Doctor Livingstone, I presume?’ Goleuodd gwên wyneb y gŵr gwelw wrth iddo ateb: ‘Ydw, ac rwy’n ddiolchgar fy mod yma i’ch croesawu.’
New York Herald, 1 Gorffennaf 1872
Fforiodd y ddau ddyn y wlad gyda’i gilydd. Adroddodd yr hanes yn ei lyfr How I Found Livingstone, a gyhoeddwyd yn 1872.FfynhonnellHenry Morton Stanley ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Henry Morton Stanley, a aned yn John Rowlands (28 Ionawr 1841 – 10 Mai 1904), fforiwr, newyddiadurwr, milwr, awdur a gwleidydd Cymreig-Americanaidd, yn enwog am fforio canolbarth Affrica a’i chwiliad am David Livingstone; ganed yn Ninbych a’i fedyddio yno ar 19 Chwefror 1841; magwyd ef gan ei daid Moses Parry nes oedd yn bump, ac yna fe’i hanfonwyd i Wyrcws Undeb Llanelwy; aeth i’r Unol Daleithiau yn 1859, gan lanio yn New Orleans, a chymryd yr enw Stanley; gwasanaethodd yn Rhyfel Cartref America ac wedyn daeth yn newyddiadurwr; yn 1867–68 adroddodd ar alldaith Prydain i Abysinia i’r New York Herald, a’i adroddiad ar Magdala oedd y cyntaf i’w gyhoeddi, ac aeth gorchwylion diweddarach i’r Herald ag ef i Sbaen, yr Aifft, Jerwsalem, Caergystennin, Persia ac India; yn 1871 cychwynnodd o Zanzibar ar daith 700 milltir; daeth o hyd i David Livingstone yn Ujiji ger Llyn Tanganyika ar 10 Tachwedd 1871; mae adroddiad cyntaf yr Herald (1 Gorffennaf 1872) yn cofnodi ei gyfarchiad, ‘Doctor Livingstone, I presume?’, ac ateb Livingstone, ‘Yes, and I feel thankful that I am here to welcome you’; gyda Livingstone fforiodd y fro; ysgrifennodd How I Found Livingstone (1872); yn 1874–77, i’r New York Herald a’r Daily Telegraph, dangosodd mai un allanfa sydd i Lyn Victoria, yn Rhaeadr Ripon, dilynodd y Lualaba nes profi mai’r Congo ydoedd, a’i dilyn i’r môr, gan gyrraedd Boma ar 9 Awst 1877 wedi 999 o ddyddiau; fe’i cydnabyddir am ei gyfraniad i wybodaeth am ddaearyddiaeth canolbarth Affrica a’i wrthwynebiad cadarn i’r fasnach gaethweision yn Nwyrain Affrica, a gasâi ef a Frank Pocock; arweiniodd Alldaith Rhyddhau Emin Pasha, a adroddir yn In Darkest Africa (1890); priododd yr arlunydd Dorothy Tennant; AS Gogledd Lambeth 1895–1900; Marchog y Groes Fawr Urdd y Baddon, 1899; bu farw yn Richmond Terrace, Whitehall, ac mae’n gorwedd yn Pirbright, Surrey, dan faen gwenithfaen yn dwyn y geiriau ‘Henry Morton Stanley, Bula Matari, 1841–1904, Africa’; dadorchuddiwyd cerflun gan Nick Elphick yn Ninbych yn 2011.
O 1874 hyd 1877, i’r New York Herald a’r Daily Telegraph, gwnaeth ei daith fwyaf. Fforiodd Lyn Victoria a dangos mai un allanfa sydd iddo, yn Rhaeadr Ripon. Yna dilynodd afon Lualaba nes iddi droi tua’r gorllewin a phrofi mai’r Congo ydoedd, a’i dilyn ar hyd ei chwrs cyfan i’r môr. Ar 9 Awst 1877, wedi 999 o ddyddiau, cyrhaeddodd ei fintai Boma ger arfordir yr Iwerydd.FfynhonnellHenry Morton Stanley ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Henry Morton Stanley, a aned yn John Rowlands (28 Ionawr 1841 – 10 Mai 1904), fforiwr, newyddiadurwr, milwr, awdur a gwleidydd Cymreig-Americanaidd, yn enwog am fforio canolbarth Affrica a’i chwiliad am David Livingstone; ganed yn Ninbych a’i fedyddio yno ar 19 Chwefror 1841; magwyd ef gan ei daid Moses Parry nes oedd yn bump, ac yna fe’i hanfonwyd i Wyrcws Undeb Llanelwy; aeth i’r Unol Daleithiau yn 1859, gan lanio yn New Orleans, a chymryd yr enw Stanley; gwasanaethodd yn Rhyfel Cartref America ac wedyn daeth yn newyddiadurwr; yn 1867–68 adroddodd ar alldaith Prydain i Abysinia i’r New York Herald, a’i adroddiad ar Magdala oedd y cyntaf i’w gyhoeddi, ac aeth gorchwylion diweddarach i’r Herald ag ef i Sbaen, yr Aifft, Jerwsalem, Caergystennin, Persia ac India; yn 1871 cychwynnodd o Zanzibar ar daith 700 milltir; daeth o hyd i David Livingstone yn Ujiji ger Llyn Tanganyika ar 10 Tachwedd 1871; mae adroddiad cyntaf yr Herald (1 Gorffennaf 1872) yn cofnodi ei gyfarchiad, ‘Doctor Livingstone, I presume?’, ac ateb Livingstone, ‘Yes, and I feel thankful that I am here to welcome you’; gyda Livingstone fforiodd y fro; ysgrifennodd How I Found Livingstone (1872); yn 1874–77, i’r New York Herald a’r Daily Telegraph, dangosodd mai un allanfa sydd i Lyn Victoria, yn Rhaeadr Ripon, dilynodd y Lualaba nes profi mai’r Congo ydoedd, a’i dilyn i’r môr, gan gyrraedd Boma ar 9 Awst 1877 wedi 999 o ddyddiau; fe’i cydnabyddir am ei gyfraniad i wybodaeth am ddaearyddiaeth canolbarth Affrica a’i wrthwynebiad cadarn i’r fasnach gaethweision yn Nwyrain Affrica, a gasâi ef a Frank Pocock; arweiniodd Alldaith Rhyddhau Emin Pasha, a adroddir yn In Darkest Africa (1890); priododd yr arlunydd Dorothy Tennant; AS Gogledd Lambeth 1895–1900; Marchog y Groes Fawr Urdd y Baddon, 1899; bu farw yn Richmond Terrace, Whitehall, ac mae’n gorwedd yn Pirbright, Surrey, dan faen gwenithfaen yn dwyn y geiriau ‘Henry Morton Stanley, Bula Matari, 1841–1904, Africa’; dadorchuddiwyd cerflun gan Nick Elphick yn Ninbych yn 2011.
Ychwanegodd yn fawr at wybodaeth y byd am ddaearyddiaeth canolbarth Affrica, a chasâi fasnach gaethweision Dwyrain Affrica a’i gwrthwynebu’n gadarn. Yn ddiweddarach arweiniodd Alldaith Rhyddhau Emin Pasha, a adroddodd yn ei lyfr In Darkest Africa (1890).FfynhonnellHenry Morton Stanley ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Henry Morton Stanley, a aned yn John Rowlands (28 Ionawr 1841 – 10 Mai 1904), fforiwr, newyddiadurwr, milwr, awdur a gwleidydd Cymreig-Americanaidd, yn enwog am fforio canolbarth Affrica a’i chwiliad am David Livingstone; ganed yn Ninbych a’i fedyddio yno ar 19 Chwefror 1841; magwyd ef gan ei daid Moses Parry nes oedd yn bump, ac yna fe’i hanfonwyd i Wyrcws Undeb Llanelwy; aeth i’r Unol Daleithiau yn 1859, gan lanio yn New Orleans, a chymryd yr enw Stanley; gwasanaethodd yn Rhyfel Cartref America ac wedyn daeth yn newyddiadurwr; yn 1867–68 adroddodd ar alldaith Prydain i Abysinia i’r New York Herald, a’i adroddiad ar Magdala oedd y cyntaf i’w gyhoeddi, ac aeth gorchwylion diweddarach i’r Herald ag ef i Sbaen, yr Aifft, Jerwsalem, Caergystennin, Persia ac India; yn 1871 cychwynnodd o Zanzibar ar daith 700 milltir; daeth o hyd i David Livingstone yn Ujiji ger Llyn Tanganyika ar 10 Tachwedd 1871; mae adroddiad cyntaf yr Herald (1 Gorffennaf 1872) yn cofnodi ei gyfarchiad, ‘Doctor Livingstone, I presume?’, ac ateb Livingstone, ‘Yes, and I feel thankful that I am here to welcome you’; gyda Livingstone fforiodd y fro; ysgrifennodd How I Found Livingstone (1872); yn 1874–77, i’r New York Herald a’r Daily Telegraph, dangosodd mai un allanfa sydd i Lyn Victoria, yn Rhaeadr Ripon, dilynodd y Lualaba nes profi mai’r Congo ydoedd, a’i dilyn i’r môr, gan gyrraedd Boma ar 9 Awst 1877 wedi 999 o ddyddiau; fe’i cydnabyddir am ei gyfraniad i wybodaeth am ddaearyddiaeth canolbarth Affrica a’i wrthwynebiad cadarn i’r fasnach gaethweision yn Nwyrain Affrica, a gasâi ef a Frank Pocock; arweiniodd Alldaith Rhyddhau Emin Pasha, a adroddir yn In Darkest Africa (1890); priododd yr arlunydd Dorothy Tennant; AS Gogledd Lambeth 1895–1900; Marchog y Groes Fawr Urdd y Baddon, 1899; bu farw yn Richmond Terrace, Whitehall, ac mae’n gorwedd yn Pirbright, Surrey, dan faen gwenithfaen yn dwyn y geiriau ‘Henry Morton Stanley, Bula Matari, 1841–1904, Africa’; dadorchuddiwyd cerflun gan Nick Elphick yn Ninbych yn 2011.
Priododd yr arlunydd Dorothy Tennant, eisteddodd yn y Senedd dros Ogledd Lambeth o 1895 hyd 1900, ac yn 1899 fe’i gwnaed yn Farchog y Groes Fawr Urdd y Baddon.FfynonellauHenry Morton Stanley ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Henry Morton Stanley, a aned yn John Rowlands (28 Ionawr 1841 – 10 Mai 1904), fforiwr, newyddiadurwr, milwr, awdur a gwleidydd Cymreig-Americanaidd, yn enwog am fforio canolbarth Affrica a’i chwiliad am David Livingstone; ganed yn Ninbych a’i fedyddio yno ar 19 Chwefror 1841; magwyd ef gan ei daid Moses Parry nes oedd yn bump, ac yna fe’i hanfonwyd i Wyrcws Undeb Llanelwy; aeth i’r Unol Daleithiau yn 1859, gan lanio yn New Orleans, a chymryd yr enw Stanley; gwasanaethodd yn Rhyfel Cartref America ac wedyn daeth yn newyddiadurwr; yn 1867–68 adroddodd ar alldaith Prydain i Abysinia i’r New York Herald, a’i adroddiad ar Magdala oedd y cyntaf i’w gyhoeddi, ac aeth gorchwylion diweddarach i’r Herald ag ef i Sbaen, yr Aifft, Jerwsalem, Caergystennin, Persia ac India; yn 1871 cychwynnodd o Zanzibar ar daith 700 milltir; daeth o hyd i David Livingstone yn Ujiji ger Llyn Tanganyika ar 10 Tachwedd 1871; mae adroddiad cyntaf yr Herald (1 Gorffennaf 1872) yn cofnodi ei gyfarchiad, ‘Doctor Livingstone, I presume?’, ac ateb Livingstone, ‘Yes, and I feel thankful that I am here to welcome you’; gyda Livingstone fforiodd y fro; ysgrifennodd How I Found Livingstone (1872); yn 1874–77, i’r New York Herald a’r Daily Telegraph, dangosodd mai un allanfa sydd i Lyn Victoria, yn Rhaeadr Ripon, dilynodd y Lualaba nes profi mai’r Congo ydoedd, a’i dilyn i’r môr, gan gyrraedd Boma ar 9 Awst 1877 wedi 999 o ddyddiau; fe’i cydnabyddir am ei gyfraniad i wybodaeth am ddaearyddiaeth canolbarth Affrica a’i wrthwynebiad cadarn i’r fasnach gaethweision yn Nwyrain Affrica, a gasâi ef a Frank Pocock; arweiniodd Alldaith Rhyddhau Emin Pasha, a adroddir yn In Darkest Africa (1890); priododd yr arlunydd Dorothy Tennant; AS Gogledd Lambeth 1895–1900; Marchog y Groes Fawr Urdd y Baddon, 1899; bu farw yn Richmond Terrace, Whitehall, ac mae’n gorwedd yn Pirbright, Surrey, dan faen gwenithfaen yn dwyn y geiriau ‘Henry Morton Stanley, Bula Matari, 1841–1904, Africa’; dadorchuddiwyd cerflun gan Nick Elphick yn Ninbych yn 2011.Henry Morton Stanley ↗Wicipedia CymraegNewyddiadurwr, fforiwr, milwr, awdur a gwleidydd a ddaeth yn adnabyddus am fforio yng nghanol Affrica oedd Syr Henry Morton Stanley (ganwyd John Rowlands) (28 Ionawr 1841 – 10 Mai 1904); fe’i ganwyd yn Ninbych, Sir Ddinbych, Cymru; daeth i sylw’r cyhoedd oherwydd ei ymgyrch i chwilio am y cenhadwr a’r fforiwr David Livingstone, a honnodd yn ddiweddarach iddo ei gyfarch â’r llinell sydd bellach yn enwog: ‘Dr Livingstone, I presume?’; mae’n adnabyddus hefyd am ei ymgyrch i ddarganfod tarddiad Afon Nîl; cafodd ei urddo’n farchog yn 1899.
Bu farw Syr Henry Morton Stanley yn ei gartref yn Whitehall, Llundain, ar 10 Mai 1904. Mae’n gorwedd yn Pirbright yn Surrey dan faen gwenithfaen mawr sy’n dweud: ‘Henry Morton Stanley, Bula Matari, 1841–1904, Africa’. Yn 2011 dadorchuddiwyd cerflun ohono gan Nick Elphick yn ei dref enedigol, Dinbych.FfynhonnellHenry Morton Stanley ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Henry Morton Stanley, a aned yn John Rowlands (28 Ionawr 1841 – 10 Mai 1904), fforiwr, newyddiadurwr, milwr, awdur a gwleidydd Cymreig-Americanaidd, yn enwog am fforio canolbarth Affrica a’i chwiliad am David Livingstone; ganed yn Ninbych a’i fedyddio yno ar 19 Chwefror 1841; magwyd ef gan ei daid Moses Parry nes oedd yn bump, ac yna fe’i hanfonwyd i Wyrcws Undeb Llanelwy; aeth i’r Unol Daleithiau yn 1859, gan lanio yn New Orleans, a chymryd yr enw Stanley; gwasanaethodd yn Rhyfel Cartref America ac wedyn daeth yn newyddiadurwr; yn 1867–68 adroddodd ar alldaith Prydain i Abysinia i’r New York Herald, a’i adroddiad ar Magdala oedd y cyntaf i’w gyhoeddi, ac aeth gorchwylion diweddarach i’r Herald ag ef i Sbaen, yr Aifft, Jerwsalem, Caergystennin, Persia ac India; yn 1871 cychwynnodd o Zanzibar ar daith 700 milltir; daeth o hyd i David Livingstone yn Ujiji ger Llyn Tanganyika ar 10 Tachwedd 1871; mae adroddiad cyntaf yr Herald (1 Gorffennaf 1872) yn cofnodi ei gyfarchiad, ‘Doctor Livingstone, I presume?’, ac ateb Livingstone, ‘Yes, and I feel thankful that I am here to welcome you’; gyda Livingstone fforiodd y fro; ysgrifennodd How I Found Livingstone (1872); yn 1874–77, i’r New York Herald a’r Daily Telegraph, dangosodd mai un allanfa sydd i Lyn Victoria, yn Rhaeadr Ripon, dilynodd y Lualaba nes profi mai’r Congo ydoedd, a’i dilyn i’r môr, gan gyrraedd Boma ar 9 Awst 1877 wedi 999 o ddyddiau; fe’i cydnabyddir am ei gyfraniad i wybodaeth am ddaearyddiaeth canolbarth Affrica a’i wrthwynebiad cadarn i’r fasnach gaethweision yn Nwyrain Affrica, a gasâi ef a Frank Pocock; arweiniodd Alldaith Rhyddhau Emin Pasha, a adroddir yn In Darkest Africa (1890); priododd yr arlunydd Dorothy Tennant; AS Gogledd Lambeth 1895–1900; Marchog y Groes Fawr Urdd y Baddon, 1899; bu farw yn Richmond Terrace, Whitehall, ac mae’n gorwedd yn Pirbright, Surrey, dan faen gwenithfaen yn dwyn y geiriau ‘Henry Morton Stanley, Bula Matari, 1841–1904, Africa’; dadorchuddiwyd cerflun gan Nick Elphick yn Ninbych yn 2011.
Ffynonellau a darllen pellach
Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Cymry a hwyliodd, a gerddodd ac a ddringodd i ben draw’r byd.
1/10Madog ab Owain Gwynedd fl. 1170RA
2/10Richard ap Meurig c. 1445–1503SB
3/10Syr Thomas Button c. 1575–1634SM
4/10Syr Harri Morgan c. 1635–1688BR
5/10Barti Ddu 1682–1722JE
6/10John Evans o’r Waunfawr 1770–1799LJ
7/10Lewis Jones 1836–1904SS
8/10Syr Henry Morton Stanley 1841–1904EE
9/10Edgar Evans 1876–1912TJ
10/10Tori James born 1981Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf