Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1836–1904
Argraffydd o Gaernarfon a helpodd i sefydlu’r Wladfa ym Mhatagonia, adeiladu ei rheilffordd a rhoi ei enw i dref Trelew.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Roedd Lewis Jones, argraffydd o Gaernarfon, yn un o brif sylfaenwyr y Wladfa, y wladfa Gymreig ym Mhatagonia. Aeth allan i weld y tir yn 1862, enwodd Borth Madryn, cadwodd y gwladfawyr ynghyd, rhoddodd iddynt eu papurau newydd eu hunain, safodd dros eu hawliau, ac adeiladodd y rheilffordd i fyny dyffryn Camwy. Enwyd y dref ym mhen y lein yn Drelew, tref Lewis, er anrhydedd iddo.FfynonellauLewis Jones (Patagonia) ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Jones (30 Ionawr 1837 – 24 Tachwedd 1904), un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia; enwyd dinas Trelew ar ei ôl; ganed yng Nghaernarfon, bu’n argraffydd yng Nghaergybi ac yn gyd-olygydd Y Punch Cymraeg; yn Lerpwl priododd Ellen Griffith yn 1859 a daeth yn un o arweinwyr y mudiad am wladfa Gymreig lle gallai ymfudwyr gadw’u hiaith a’u ffordd o fyw; yn 1862 aeth gyda Love Jones-Parry i Batagonia, gan gyfarfod â’r gweinidog Guillermo Rawson yn Buenos Aires; wrth hwylio tua’r de yn y llong fach Candelaria, gyrrwyd hwy gan storm i fae a enwasant yn Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry, lle saif Puerto Madryn heddiw; aeth ef ac Edwyn Cynrig Roberts o flaen y fintai i baratoi’r tir, a chroesawu’r ymfudwyr pan laniodd y Mimosa; cyhoeddodd Ein Breiniad ac Y Drafod; yn y 1870au archwiliodd y tu hwnt i ddyffryn Camwy; ef oedd y grym y tu ôl i’r rheilffordd i fyny dyffryn Camwy o Borth Madryn, a awdurdodwyd yn 1884; gyda’i ferch Eluned aeth i Brydain i godi arian, ac arweiniodd cyfarfod damweiniol â’r peiriannydd Asahel P. Bell ar drên i Fangor at gwmni yn Lerpwl; dechreuodd y gwaith yn 1886, gyda chymorth 465 yn rhagor o ymfudwyr Cymreig ar y Vesta; enwyd y dref ym mhen y lein yn Drelew er anrhydedd iddo; tyfodd yn gyflym, ac yn 1888 daeth yn bencadlys Cwmni Masnachol Camwy; bu farw yn 1904, y flwyddyn yr etholodd Trelew ei chyngor cyntaf, ac fe’i claddwyd ym mynwent Moriah ger afon Camwy, yn wynebu Trelew; ystyrir ei ferch Eluned Morgan yn gyffredinol yn llenor Cymraeg gorau’r Wladfa.Lewis Jones, Patagonia ↗Wicipedia CymraegRoedd Lewis Jones (1836 – 24 Tachwedd 1904) yn un o brif sylfaenwyr Y Wladfa ym Mhatagonia; ganed yng Nghaernarfon a bu’n gweithio fel argraffydd yng Nghaergybi lle bu’n cyd-olygu Y Punch Cymraeg (1858–60); yn ddiweddarach symudodd i Lerpwl a daeth yn un o brif arweinwyr y Mudiad Gwladfaol; yn 1862 aeth ef a’r Capten Love Jones-Parry i Batagonia i weld a oedd yr ardal yn addas ar gyfer sefydlwyr Cymreig; pan oedd rhai o’r Cymry yn bwriadu gadael Patagonia yn 1867 dychwelodd i’w perswadio i aros; dechreuodd wasg argraffu yn y Wladfa, a chyhoeddodd ddau bapur newydd yno, Ein Breiniad ac Y Drafod; bu’n rhaglaw dros lywodraeth Ariannin am gyfnod, ond bu hefyd yng ngharchar am amddiffyn hawliau’r Cymry; rhoddodd ei enw i un o sefydliadau cyntaf y Cymry ym Mhatagonia, sef Trelew; daeth ei ferch, Eluned Morgan, yn un o lenorion amlycaf y Wladfa.Jones, Lewis (1837 – 1904), pioneer in Patagonia, and writer ↗Richard Bryn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghaernarfon; yng Nghaergybi, gyda’i gyd-argraffydd Evan Jones, golygodd y Pwnsh Cymraeg; aeth i Lerpwl, lle daeth yn un o arweinwyr y mudiad gwladfaol; yn 1862 fe’i hanfonwyd gyda’r Capt. T. Love Jones-Parry i archwilio Patagonia; perswadiodd ymfudwyr o Gymru i fentro, ac anfonwyd ef ac Edwin Cynrig Roberts i baratoi’r ffordd i’r fintai gyntaf; yn 1867, wrth glywed bod y gwladfawyr yn bwriadu gadael Patagonia, dychwelodd ac, â’i ddawn areithio anghyffredin, eu perswadio i aros; am gyfnod bu’n rhaglaw, yr unig Gymro erioed a benodwyd gan lywodraeth yr Ariannin i’r swydd honno, ac fe’i carcharwyd fwy nag unwaith am amddiffyn hawliau’r Cymry; daeth â’i wasg argraffu ei hun a dechrau dau bapur newydd, Ein Breiniad (1878) ac Y Drafod (1891), a’r olaf yn dal i’w gyhoeddi; cyhoeddwyd ei ddarlith i’r Cymmrodorion yn 1885, a’i lyfr Y Wladfa Gymreig yn 1898; o’i ddwy ferch, un oedd Eluned Morgan a phriododd y llall Llwyd ap Iwan, mab Michael D. Jones; bu’n arweinydd dewr yn y Wladfa am bymtheng mlynedd ar hugain; bu farw 24 Tachwedd 1904, yn 68 oed.
| Ganed | 30 Ionawr 1837, Caernarfon |
|---|---|
| Crefft | Argraffydd a golygydd |
| I Batagonia | 1862, gyda Love Jones-Parry |
| Papurau newydd | Ein Breiniad (1878); Y Drafod (1891) |
| Enwyd ar ei ôl | Trelew, Chubut |
| Bu farw | 24 Tachwedd 1904; claddwyd ym Moriah, ger afon Camwy |
Ganed Lewis Jones yng Nghaernarfon. Dysgodd grefft yr argraffydd a gweithiodd yng Nghaergybi, lle golygodd y cylchgrawn bywiog Y Punch Cymraeg gyda’i gyd-argraffydd Evan Jones. Yna symudodd i Lerpwl, lle priododd Ellen Griffith yn 1859.FfynonellauJones, Lewis (1837 – 1904), pioneer in Patagonia, and writer ↗Richard Bryn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghaernarfon; yng Nghaergybi, gyda’i gyd-argraffydd Evan Jones, golygodd y Pwnsh Cymraeg; aeth i Lerpwl, lle daeth yn un o arweinwyr y mudiad gwladfaol; yn 1862 fe’i hanfonwyd gyda’r Capt. T. Love Jones-Parry i archwilio Patagonia; perswadiodd ymfudwyr o Gymru i fentro, ac anfonwyd ef ac Edwin Cynrig Roberts i baratoi’r ffordd i’r fintai gyntaf; yn 1867, wrth glywed bod y gwladfawyr yn bwriadu gadael Patagonia, dychwelodd ac, â’i ddawn areithio anghyffredin, eu perswadio i aros; am gyfnod bu’n rhaglaw, yr unig Gymro erioed a benodwyd gan lywodraeth yr Ariannin i’r swydd honno, ac fe’i carcharwyd fwy nag unwaith am amddiffyn hawliau’r Cymry; daeth â’i wasg argraffu ei hun a dechrau dau bapur newydd, Ein Breiniad (1878) ac Y Drafod (1891), a’r olaf yn dal i’w gyhoeddi; cyhoeddwyd ei ddarlith i’r Cymmrodorion yn 1885, a’i lyfr Y Wladfa Gymreig yn 1898; o’i ddwy ferch, un oedd Eluned Morgan a phriododd y llall Llwyd ap Iwan, mab Michael D. Jones; bu’n arweinydd dewr yn y Wladfa am bymtheng mlynedd ar hugain; bu farw 24 Tachwedd 1904, yn 68 oed.Lewis Jones (Patagonia) ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Jones (30 Ionawr 1837 – 24 Tachwedd 1904), un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia; enwyd dinas Trelew ar ei ôl; ganed yng Nghaernarfon, bu’n argraffydd yng Nghaergybi ac yn gyd-olygydd Y Punch Cymraeg; yn Lerpwl priododd Ellen Griffith yn 1859 a daeth yn un o arweinwyr y mudiad am wladfa Gymreig lle gallai ymfudwyr gadw’u hiaith a’u ffordd o fyw; yn 1862 aeth gyda Love Jones-Parry i Batagonia, gan gyfarfod â’r gweinidog Guillermo Rawson yn Buenos Aires; wrth hwylio tua’r de yn y llong fach Candelaria, gyrrwyd hwy gan storm i fae a enwasant yn Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry, lle saif Puerto Madryn heddiw; aeth ef ac Edwyn Cynrig Roberts o flaen y fintai i baratoi’r tir, a chroesawu’r ymfudwyr pan laniodd y Mimosa; cyhoeddodd Ein Breiniad ac Y Drafod; yn y 1870au archwiliodd y tu hwnt i ddyffryn Camwy; ef oedd y grym y tu ôl i’r rheilffordd i fyny dyffryn Camwy o Borth Madryn, a awdurdodwyd yn 1884; gyda’i ferch Eluned aeth i Brydain i godi arian, ac arweiniodd cyfarfod damweiniol â’r peiriannydd Asahel P. Bell ar drên i Fangor at gwmni yn Lerpwl; dechreuodd y gwaith yn 1886, gyda chymorth 465 yn rhagor o ymfudwyr Cymreig ar y Vesta; enwyd y dref ym mhen y lein yn Drelew er anrhydedd iddo; tyfodd yn gyflym, ac yn 1888 daeth yn bencadlys Cwmni Masnachol Camwy; bu farw yn 1904, y flwyddyn yr etholodd Trelew ei chyngor cyntaf, ac fe’i claddwyd ym mynwent Moriah ger afon Camwy, yn wynebu Trelew; ystyrir ei ferch Eluned Morgan yn gyffredinol yn llenor Cymraeg gorau’r Wladfa.Lewis Jones, Patagonia ↗Wicipedia CymraegRoedd Lewis Jones (1836 – 24 Tachwedd 1904) yn un o brif sylfaenwyr Y Wladfa ym Mhatagonia; ganed yng Nghaernarfon a bu’n gweithio fel argraffydd yng Nghaergybi lle bu’n cyd-olygu Y Punch Cymraeg (1858–60); yn ddiweddarach symudodd i Lerpwl a daeth yn un o brif arweinwyr y Mudiad Gwladfaol; yn 1862 aeth ef a’r Capten Love Jones-Parry i Batagonia i weld a oedd yr ardal yn addas ar gyfer sefydlwyr Cymreig; pan oedd rhai o’r Cymry yn bwriadu gadael Patagonia yn 1867 dychwelodd i’w perswadio i aros; dechreuodd wasg argraffu yn y Wladfa, a chyhoeddodd ddau bapur newydd yno, Ein Breiniad ac Y Drafod; bu’n rhaglaw dros lywodraeth Ariannin am gyfnod, ond bu hefyd yng ngharchar am amddiffyn hawliau’r Cymry; rhoddodd ei enw i un o sefydliadau cyntaf y Cymry ym Mhatagonia, sef Trelew; daeth ei ferch, Eluned Morgan, yn un o lenorion amlycaf y Wladfa.
Yn Lerpwl daeth yn un o arweinwyr y mudiad i sefydlu gwladfa Gymreig dros y môr, lle gallai ymfudwyr fyw gyda’i gilydd a chadw’u hiaith a’u ffordd o fyw. Yn 1862 fe’i hanfonwyd gyda’r Capten Love Jones-Parry i weld a fyddai Patagonia’n addas.FfynonellauLewis Jones (Patagonia) ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Jones (30 Ionawr 1837 – 24 Tachwedd 1904), un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia; enwyd dinas Trelew ar ei ôl; ganed yng Nghaernarfon, bu’n argraffydd yng Nghaergybi ac yn gyd-olygydd Y Punch Cymraeg; yn Lerpwl priododd Ellen Griffith yn 1859 a daeth yn un o arweinwyr y mudiad am wladfa Gymreig lle gallai ymfudwyr gadw’u hiaith a’u ffordd o fyw; yn 1862 aeth gyda Love Jones-Parry i Batagonia, gan gyfarfod â’r gweinidog Guillermo Rawson yn Buenos Aires; wrth hwylio tua’r de yn y llong fach Candelaria, gyrrwyd hwy gan storm i fae a enwasant yn Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry, lle saif Puerto Madryn heddiw; aeth ef ac Edwyn Cynrig Roberts o flaen y fintai i baratoi’r tir, a chroesawu’r ymfudwyr pan laniodd y Mimosa; cyhoeddodd Ein Breiniad ac Y Drafod; yn y 1870au archwiliodd y tu hwnt i ddyffryn Camwy; ef oedd y grym y tu ôl i’r rheilffordd i fyny dyffryn Camwy o Borth Madryn, a awdurdodwyd yn 1884; gyda’i ferch Eluned aeth i Brydain i godi arian, ac arweiniodd cyfarfod damweiniol â’r peiriannydd Asahel P. Bell ar drên i Fangor at gwmni yn Lerpwl; dechreuodd y gwaith yn 1886, gyda chymorth 465 yn rhagor o ymfudwyr Cymreig ar y Vesta; enwyd y dref ym mhen y lein yn Drelew er anrhydedd iddo; tyfodd yn gyflym, ac yn 1888 daeth yn bencadlys Cwmni Masnachol Camwy; bu farw yn 1904, y flwyddyn yr etholodd Trelew ei chyngor cyntaf, ac fe’i claddwyd ym mynwent Moriah ger afon Camwy, yn wynebu Trelew; ystyrir ei ferch Eluned Morgan yn gyffredinol yn llenor Cymraeg gorau’r Wladfa.Jones, Lewis (1837 – 1904), pioneer in Patagonia, and writer ↗Richard Bryn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghaernarfon; yng Nghaergybi, gyda’i gyd-argraffydd Evan Jones, golygodd y Pwnsh Cymraeg; aeth i Lerpwl, lle daeth yn un o arweinwyr y mudiad gwladfaol; yn 1862 fe’i hanfonwyd gyda’r Capt. T. Love Jones-Parry i archwilio Patagonia; perswadiodd ymfudwyr o Gymru i fentro, ac anfonwyd ef ac Edwin Cynrig Roberts i baratoi’r ffordd i’r fintai gyntaf; yn 1867, wrth glywed bod y gwladfawyr yn bwriadu gadael Patagonia, dychwelodd ac, â’i ddawn areithio anghyffredin, eu perswadio i aros; am gyfnod bu’n rhaglaw, yr unig Gymro erioed a benodwyd gan lywodraeth yr Ariannin i’r swydd honno, ac fe’i carcharwyd fwy nag unwaith am amddiffyn hawliau’r Cymry; daeth â’i wasg argraffu ei hun a dechrau dau bapur newydd, Ein Breiniad (1878) ac Y Drafod (1891), a’r olaf yn dal i’w gyhoeddi; cyhoeddwyd ei ddarlith i’r Cymmrodorion yn 1885, a’i lyfr Y Wladfa Gymreig yn 1898; o’i ddwy ferch, un oedd Eluned Morgan a phriododd y llall Llwyd ap Iwan, mab Michael D. Jones; bu’n arweinydd dewr yn y Wladfa am bymtheng mlynedd ar hugain; bu farw 24 Tachwedd 1904, yn 68 oed.Lewis Jones, Patagonia ↗Wicipedia CymraegRoedd Lewis Jones (1836 – 24 Tachwedd 1904) yn un o brif sylfaenwyr Y Wladfa ym Mhatagonia; ganed yng Nghaernarfon a bu’n gweithio fel argraffydd yng Nghaergybi lle bu’n cyd-olygu Y Punch Cymraeg (1858–60); yn ddiweddarach symudodd i Lerpwl a daeth yn un o brif arweinwyr y Mudiad Gwladfaol; yn 1862 aeth ef a’r Capten Love Jones-Parry i Batagonia i weld a oedd yr ardal yn addas ar gyfer sefydlwyr Cymreig; pan oedd rhai o’r Cymry yn bwriadu gadael Patagonia yn 1867 dychwelodd i’w perswadio i aros; dechreuodd wasg argraffu yn y Wladfa, a chyhoeddodd ddau bapur newydd yno, Ein Breiniad ac Y Drafod; bu’n rhaglaw dros lywodraeth Ariannin am gyfnod, ond bu hefyd yng ngharchar am amddiffyn hawliau’r Cymry; rhoddodd ei enw i un o sefydliadau cyntaf y Cymry ym Mhatagonia, sef Trelew; daeth ei ferch, Eluned Morgan, yn un o lenorion amlycaf y Wladfa.
Yn Buenos Aires cyfarfuant â gweinidog yr Ariannin, Guillermo Rawson. Wrth hwylio tua’r de yn y llong fach Candelaria, gyrrwyd hwy gan storm i fae, a enwasant yn Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry yng Nghymru. Saif tref Puerto Madryn yno heddiw.FfynonellauLewis Jones (Patagonia) ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Jones (30 Ionawr 1837 – 24 Tachwedd 1904), un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia; enwyd dinas Trelew ar ei ôl; ganed yng Nghaernarfon, bu’n argraffydd yng Nghaergybi ac yn gyd-olygydd Y Punch Cymraeg; yn Lerpwl priododd Ellen Griffith yn 1859 a daeth yn un o arweinwyr y mudiad am wladfa Gymreig lle gallai ymfudwyr gadw’u hiaith a’u ffordd o fyw; yn 1862 aeth gyda Love Jones-Parry i Batagonia, gan gyfarfod â’r gweinidog Guillermo Rawson yn Buenos Aires; wrth hwylio tua’r de yn y llong fach Candelaria, gyrrwyd hwy gan storm i fae a enwasant yn Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry, lle saif Puerto Madryn heddiw; aeth ef ac Edwyn Cynrig Roberts o flaen y fintai i baratoi’r tir, a chroesawu’r ymfudwyr pan laniodd y Mimosa; cyhoeddodd Ein Breiniad ac Y Drafod; yn y 1870au archwiliodd y tu hwnt i ddyffryn Camwy; ef oedd y grym y tu ôl i’r rheilffordd i fyny dyffryn Camwy o Borth Madryn, a awdurdodwyd yn 1884; gyda’i ferch Eluned aeth i Brydain i godi arian, ac arweiniodd cyfarfod damweiniol â’r peiriannydd Asahel P. Bell ar drên i Fangor at gwmni yn Lerpwl; dechreuodd y gwaith yn 1886, gyda chymorth 465 yn rhagor o ymfudwyr Cymreig ar y Vesta; enwyd y dref ym mhen y lein yn Drelew er anrhydedd iddo; tyfodd yn gyflym, ac yn 1888 daeth yn bencadlys Cwmni Masnachol Camwy; bu farw yn 1904, y flwyddyn yr etholodd Trelew ei chyngor cyntaf, ac fe’i claddwyd ym mynwent Moriah ger afon Camwy, yn wynebu Trelew; ystyrir ei ferch Eluned Morgan yn gyffredinol yn llenor Cymraeg gorau’r Wladfa.Y Wladfa ↗Wikipedia (Saesneg)Galwodd Michael D. Jones o’r Bala am “Gymru fach y tu hwnt i Gymru”; aeth Lewis Jones a Love Jones-Parry allan ddiwedd 1862, ac enwyd y bae’n Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry; cyrhaeddodd y Mimosa ar 28 Gorffennaf 1865 gyda 153 o ymfudwyr Cymreig; roedd eu caer gyntaf yn Rawson, prifddinas Chubut heddiw; Aaron Jenkins a arweiniodd ddyfrhau rhan isaf dyffryn Chubut, o syniad ei wraig Rachel, y gyfundrefn gyntaf o’i bath yn yr Ariannin, ac erbyn 1885 tyfai’r dyffryn 6,000 tunnell o wenith; enwyd Trelew, tref Llew, ar ôl Lewis Jones; cyrhaeddodd ymfudwyr Gwm Hyfryd ddiwedd Tachwedd 1885; Gaiman a Threvelin yw canolfannau’r gymuned heddiw; mae rhwng tua 1,500 a 5,000 o bobl ym Mhatagonia’n siarad Cymraeg, a dilynodd 1,411 ddosbarthiadau Cymraeg yn 2019, y nifer uchaf erioed.
Aeth Lewis Jones ac Edwyn Cynrig Roberts allan o flaen y fintai gyntaf i baratoi’r ffordd, ac roeddent yno i groesawu’r ymfudwyr pan laniodd y Mimosa yn 1865.FfynonellauLewis Jones (Patagonia) ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Jones (30 Ionawr 1837 – 24 Tachwedd 1904), un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia; enwyd dinas Trelew ar ei ôl; ganed yng Nghaernarfon, bu’n argraffydd yng Nghaergybi ac yn gyd-olygydd Y Punch Cymraeg; yn Lerpwl priododd Ellen Griffith yn 1859 a daeth yn un o arweinwyr y mudiad am wladfa Gymreig lle gallai ymfudwyr gadw’u hiaith a’u ffordd o fyw; yn 1862 aeth gyda Love Jones-Parry i Batagonia, gan gyfarfod â’r gweinidog Guillermo Rawson yn Buenos Aires; wrth hwylio tua’r de yn y llong fach Candelaria, gyrrwyd hwy gan storm i fae a enwasant yn Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry, lle saif Puerto Madryn heddiw; aeth ef ac Edwyn Cynrig Roberts o flaen y fintai i baratoi’r tir, a chroesawu’r ymfudwyr pan laniodd y Mimosa; cyhoeddodd Ein Breiniad ac Y Drafod; yn y 1870au archwiliodd y tu hwnt i ddyffryn Camwy; ef oedd y grym y tu ôl i’r rheilffordd i fyny dyffryn Camwy o Borth Madryn, a awdurdodwyd yn 1884; gyda’i ferch Eluned aeth i Brydain i godi arian, ac arweiniodd cyfarfod damweiniol â’r peiriannydd Asahel P. Bell ar drên i Fangor at gwmni yn Lerpwl; dechreuodd y gwaith yn 1886, gyda chymorth 465 yn rhagor o ymfudwyr Cymreig ar y Vesta; enwyd y dref ym mhen y lein yn Drelew er anrhydedd iddo; tyfodd yn gyflym, ac yn 1888 daeth yn bencadlys Cwmni Masnachol Camwy; bu farw yn 1904, y flwyddyn yr etholodd Trelew ei chyngor cyntaf, ac fe’i claddwyd ym mynwent Moriah ger afon Camwy, yn wynebu Trelew; ystyrir ei ferch Eluned Morgan yn gyffredinol yn llenor Cymraeg gorau’r Wladfa.Jones, Lewis (1837 – 1904), pioneer in Patagonia, and writer ↗Richard Bryn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghaernarfon; yng Nghaergybi, gyda’i gyd-argraffydd Evan Jones, golygodd y Pwnsh Cymraeg; aeth i Lerpwl, lle daeth yn un o arweinwyr y mudiad gwladfaol; yn 1862 fe’i hanfonwyd gyda’r Capt. T. Love Jones-Parry i archwilio Patagonia; perswadiodd ymfudwyr o Gymru i fentro, ac anfonwyd ef ac Edwin Cynrig Roberts i baratoi’r ffordd i’r fintai gyntaf; yn 1867, wrth glywed bod y gwladfawyr yn bwriadu gadael Patagonia, dychwelodd ac, â’i ddawn areithio anghyffredin, eu perswadio i aros; am gyfnod bu’n rhaglaw, yr unig Gymro erioed a benodwyd gan lywodraeth yr Ariannin i’r swydd honno, ac fe’i carcharwyd fwy nag unwaith am amddiffyn hawliau’r Cymry; daeth â’i wasg argraffu ei hun a dechrau dau bapur newydd, Ein Breiniad (1878) ac Y Drafod (1891), a’r olaf yn dal i’w gyhoeddi; cyhoeddwyd ei ddarlith i’r Cymmrodorion yn 1885, a’i lyfr Y Wladfa Gymreig yn 1898; o’i ddwy ferch, un oedd Eluned Morgan a phriododd y llall Llwyd ap Iwan, mab Michael D. Jones; bu’n arweinydd dewr yn y Wladfa am bymtheng mlynedd ar hugain; bu farw 24 Tachwedd 1904, yn 68 oed.Y Wladfa ↗Wikipedia (Saesneg)Galwodd Michael D. Jones o’r Bala am “Gymru fach y tu hwnt i Gymru”; aeth Lewis Jones a Love Jones-Parry allan ddiwedd 1862, ac enwyd y bae’n Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry; cyrhaeddodd y Mimosa ar 28 Gorffennaf 1865 gyda 153 o ymfudwyr Cymreig; roedd eu caer gyntaf yn Rawson, prifddinas Chubut heddiw; Aaron Jenkins a arweiniodd ddyfrhau rhan isaf dyffryn Chubut, o syniad ei wraig Rachel, y gyfundrefn gyntaf o’i bath yn yr Ariannin, ac erbyn 1885 tyfai’r dyffryn 6,000 tunnell o wenith; enwyd Trelew, tref Llew, ar ôl Lewis Jones; cyrhaeddodd ymfudwyr Gwm Hyfryd ddiwedd Tachwedd 1885; Gaiman a Threvelin yw canolfannau’r gymuned heddiw; mae rhwng tua 1,500 a 5,000 o bobl ym Mhatagonia’n siarad Cymraeg, a dilynodd 1,411 ddosbarthiadau Cymraeg yn 2019, y nifer uchaf erioed.
Yn 1867, pan glywodd fod rhai o’r gwladfawyr yn bwriadu rhoi’r gorau iddi a gadael, brysiodd yn ôl i Gamwy. Â’i ddawn areithio brin perswadiodd hwy i aros, a pharhaodd y Wladfa.FfynonellauJones, Lewis (1837 – 1904), pioneer in Patagonia, and writer ↗Richard Bryn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghaernarfon; yng Nghaergybi, gyda’i gyd-argraffydd Evan Jones, golygodd y Pwnsh Cymraeg; aeth i Lerpwl, lle daeth yn un o arweinwyr y mudiad gwladfaol; yn 1862 fe’i hanfonwyd gyda’r Capt. T. Love Jones-Parry i archwilio Patagonia; perswadiodd ymfudwyr o Gymru i fentro, ac anfonwyd ef ac Edwin Cynrig Roberts i baratoi’r ffordd i’r fintai gyntaf; yn 1867, wrth glywed bod y gwladfawyr yn bwriadu gadael Patagonia, dychwelodd ac, â’i ddawn areithio anghyffredin, eu perswadio i aros; am gyfnod bu’n rhaglaw, yr unig Gymro erioed a benodwyd gan lywodraeth yr Ariannin i’r swydd honno, ac fe’i carcharwyd fwy nag unwaith am amddiffyn hawliau’r Cymry; daeth â’i wasg argraffu ei hun a dechrau dau bapur newydd, Ein Breiniad (1878) ac Y Drafod (1891), a’r olaf yn dal i’w gyhoeddi; cyhoeddwyd ei ddarlith i’r Cymmrodorion yn 1885, a’i lyfr Y Wladfa Gymreig yn 1898; o’i ddwy ferch, un oedd Eluned Morgan a phriododd y llall Llwyd ap Iwan, mab Michael D. Jones; bu’n arweinydd dewr yn y Wladfa am bymtheng mlynedd ar hugain; bu farw 24 Tachwedd 1904, yn 68 oed.Lewis Jones, Patagonia ↗Wicipedia CymraegRoedd Lewis Jones (1836 – 24 Tachwedd 1904) yn un o brif sylfaenwyr Y Wladfa ym Mhatagonia; ganed yng Nghaernarfon a bu’n gweithio fel argraffydd yng Nghaergybi lle bu’n cyd-olygu Y Punch Cymraeg (1858–60); yn ddiweddarach symudodd i Lerpwl a daeth yn un o brif arweinwyr y Mudiad Gwladfaol; yn 1862 aeth ef a’r Capten Love Jones-Parry i Batagonia i weld a oedd yr ardal yn addas ar gyfer sefydlwyr Cymreig; pan oedd rhai o’r Cymry yn bwriadu gadael Patagonia yn 1867 dychwelodd i’w perswadio i aros; dechreuodd wasg argraffu yn y Wladfa, a chyhoeddodd ddau bapur newydd yno, Ein Breiniad ac Y Drafod; bu’n rhaglaw dros lywodraeth Ariannin am gyfnod, ond bu hefyd yng ngharchar am amddiffyn hawliau’r Cymry; rhoddodd ei enw i un o sefydliadau cyntaf y Cymry ym Mhatagonia, sef Trelew; daeth ei ferch, Eluned Morgan, yn un o lenorion amlycaf y Wladfa.Lewis Jones (Patagonia) ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Jones (30 Ionawr 1837 – 24 Tachwedd 1904), un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia; enwyd dinas Trelew ar ei ôl; ganed yng Nghaernarfon, bu’n argraffydd yng Nghaergybi ac yn gyd-olygydd Y Punch Cymraeg; yn Lerpwl priododd Ellen Griffith yn 1859 a daeth yn un o arweinwyr y mudiad am wladfa Gymreig lle gallai ymfudwyr gadw’u hiaith a’u ffordd o fyw; yn 1862 aeth gyda Love Jones-Parry i Batagonia, gan gyfarfod â’r gweinidog Guillermo Rawson yn Buenos Aires; wrth hwylio tua’r de yn y llong fach Candelaria, gyrrwyd hwy gan storm i fae a enwasant yn Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry, lle saif Puerto Madryn heddiw; aeth ef ac Edwyn Cynrig Roberts o flaen y fintai i baratoi’r tir, a chroesawu’r ymfudwyr pan laniodd y Mimosa; cyhoeddodd Ein Breiniad ac Y Drafod; yn y 1870au archwiliodd y tu hwnt i ddyffryn Camwy; ef oedd y grym y tu ôl i’r rheilffordd i fyny dyffryn Camwy o Borth Madryn, a awdurdodwyd yn 1884; gyda’i ferch Eluned aeth i Brydain i godi arian, ac arweiniodd cyfarfod damweiniol â’r peiriannydd Asahel P. Bell ar drên i Fangor at gwmni yn Lerpwl; dechreuodd y gwaith yn 1886, gyda chymorth 465 yn rhagor o ymfudwyr Cymreig ar y Vesta; enwyd y dref ym mhen y lein yn Drelew er anrhydedd iddo; tyfodd yn gyflym, ac yn 1888 daeth yn bencadlys Cwmni Masnachol Camwy; bu farw yn 1904, y flwyddyn yr etholodd Trelew ei chyngor cyntaf, ac fe’i claddwyd ym mynwent Moriah ger afon Camwy, yn wynebu Trelew; ystyrir ei ferch Eluned Morgan yn gyffredinol yn llenor Cymraeg gorau’r Wladfa.
Daeth â’i wasg argraffu ei hun i’r Wladfa a dechrau dau bapur newydd Cymraeg, Ein Breiniad yn 1878 ac Y Drafod yn 1891. Mae’r Drafod yn dal i’w chyhoeddi. Am gyfnod bu’n rhaglaw’r diriogaeth, yr unig Gymro erioed a benodwyd i’r swydd honno gan lywodraeth yr Ariannin, ac fwy nag unwaith aeth i’r carchar am sefyll dros hawliau’r Cymry.FfynonellauJones, Lewis (1837 – 1904), pioneer in Patagonia, and writer ↗Richard Bryn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghaernarfon; yng Nghaergybi, gyda’i gyd-argraffydd Evan Jones, golygodd y Pwnsh Cymraeg; aeth i Lerpwl, lle daeth yn un o arweinwyr y mudiad gwladfaol; yn 1862 fe’i hanfonwyd gyda’r Capt. T. Love Jones-Parry i archwilio Patagonia; perswadiodd ymfudwyr o Gymru i fentro, ac anfonwyd ef ac Edwin Cynrig Roberts i baratoi’r ffordd i’r fintai gyntaf; yn 1867, wrth glywed bod y gwladfawyr yn bwriadu gadael Patagonia, dychwelodd ac, â’i ddawn areithio anghyffredin, eu perswadio i aros; am gyfnod bu’n rhaglaw, yr unig Gymro erioed a benodwyd gan lywodraeth yr Ariannin i’r swydd honno, ac fe’i carcharwyd fwy nag unwaith am amddiffyn hawliau’r Cymry; daeth â’i wasg argraffu ei hun a dechrau dau bapur newydd, Ein Breiniad (1878) ac Y Drafod (1891), a’r olaf yn dal i’w gyhoeddi; cyhoeddwyd ei ddarlith i’r Cymmrodorion yn 1885, a’i lyfr Y Wladfa Gymreig yn 1898; o’i ddwy ferch, un oedd Eluned Morgan a phriododd y llall Llwyd ap Iwan, mab Michael D. Jones; bu’n arweinydd dewr yn y Wladfa am bymtheng mlynedd ar hugain; bu farw 24 Tachwedd 1904, yn 68 oed.Lewis Jones, Patagonia ↗Wicipedia CymraegRoedd Lewis Jones (1836 – 24 Tachwedd 1904) yn un o brif sylfaenwyr Y Wladfa ym Mhatagonia; ganed yng Nghaernarfon a bu’n gweithio fel argraffydd yng Nghaergybi lle bu’n cyd-olygu Y Punch Cymraeg (1858–60); yn ddiweddarach symudodd i Lerpwl a daeth yn un o brif arweinwyr y Mudiad Gwladfaol; yn 1862 aeth ef a’r Capten Love Jones-Parry i Batagonia i weld a oedd yr ardal yn addas ar gyfer sefydlwyr Cymreig; pan oedd rhai o’r Cymry yn bwriadu gadael Patagonia yn 1867 dychwelodd i’w perswadio i aros; dechreuodd wasg argraffu yn y Wladfa, a chyhoeddodd ddau bapur newydd yno, Ein Breiniad ac Y Drafod; bu’n rhaglaw dros lywodraeth Ariannin am gyfnod, ond bu hefyd yng ngharchar am amddiffyn hawliau’r Cymry; rhoddodd ei enw i un o sefydliadau cyntaf y Cymry ym Mhatagonia, sef Trelew; daeth ei ferch, Eluned Morgan, yn un o lenorion amlycaf y Wladfa.Lewis Jones (Patagonia) ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Jones (30 Ionawr 1837 – 24 Tachwedd 1904), un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia; enwyd dinas Trelew ar ei ôl; ganed yng Nghaernarfon, bu’n argraffydd yng Nghaergybi ac yn gyd-olygydd Y Punch Cymraeg; yn Lerpwl priododd Ellen Griffith yn 1859 a daeth yn un o arweinwyr y mudiad am wladfa Gymreig lle gallai ymfudwyr gadw’u hiaith a’u ffordd o fyw; yn 1862 aeth gyda Love Jones-Parry i Batagonia, gan gyfarfod â’r gweinidog Guillermo Rawson yn Buenos Aires; wrth hwylio tua’r de yn y llong fach Candelaria, gyrrwyd hwy gan storm i fae a enwasant yn Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry, lle saif Puerto Madryn heddiw; aeth ef ac Edwyn Cynrig Roberts o flaen y fintai i baratoi’r tir, a chroesawu’r ymfudwyr pan laniodd y Mimosa; cyhoeddodd Ein Breiniad ac Y Drafod; yn y 1870au archwiliodd y tu hwnt i ddyffryn Camwy; ef oedd y grym y tu ôl i’r rheilffordd i fyny dyffryn Camwy o Borth Madryn, a awdurdodwyd yn 1884; gyda’i ferch Eluned aeth i Brydain i godi arian, ac arweiniodd cyfarfod damweiniol â’r peiriannydd Asahel P. Bell ar drên i Fangor at gwmni yn Lerpwl; dechreuodd y gwaith yn 1886, gyda chymorth 465 yn rhagor o ymfudwyr Cymreig ar y Vesta; enwyd y dref ym mhen y lein yn Drelew er anrhydedd iddo; tyfodd yn gyflym, ac yn 1888 daeth yn bencadlys Cwmni Masnachol Camwy; bu farw yn 1904, y flwyddyn yr etholodd Trelew ei chyngor cyntaf, ac fe’i claddwyd ym mynwent Moriah ger afon Camwy, yn wynebu Trelew; ystyrir ei ferch Eluned Morgan yn gyffredinol yn llenor Cymraeg gorau’r Wladfa.
Ef oedd y grym y tu ôl i reilffordd i fyny dyffryn Camwy o Borth Madryn, a gymeradwywyd gan Gyngres yr Ariannin yn 1884. Gyda’i ferch Eluned aeth i Brydain i godi’r arian, ac arweiniodd cyfarfod damweiniol ar drên i Fangor â’r peiriannydd Asahel P. Bell at ffurfio cwmni yn Lerpwl. Dechreuodd y gwaith yn 1886, gyda chymorth 465 yn rhagor o ymfudwyr Cymreig a ddaeth ar y Vesta.FfynhonnellLewis Jones (Patagonia) ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Jones (30 Ionawr 1837 – 24 Tachwedd 1904), un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia; enwyd dinas Trelew ar ei ôl; ganed yng Nghaernarfon, bu’n argraffydd yng Nghaergybi ac yn gyd-olygydd Y Punch Cymraeg; yn Lerpwl priododd Ellen Griffith yn 1859 a daeth yn un o arweinwyr y mudiad am wladfa Gymreig lle gallai ymfudwyr gadw’u hiaith a’u ffordd o fyw; yn 1862 aeth gyda Love Jones-Parry i Batagonia, gan gyfarfod â’r gweinidog Guillermo Rawson yn Buenos Aires; wrth hwylio tua’r de yn y llong fach Candelaria, gyrrwyd hwy gan storm i fae a enwasant yn Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry, lle saif Puerto Madryn heddiw; aeth ef ac Edwyn Cynrig Roberts o flaen y fintai i baratoi’r tir, a chroesawu’r ymfudwyr pan laniodd y Mimosa; cyhoeddodd Ein Breiniad ac Y Drafod; yn y 1870au archwiliodd y tu hwnt i ddyffryn Camwy; ef oedd y grym y tu ôl i’r rheilffordd i fyny dyffryn Camwy o Borth Madryn, a awdurdodwyd yn 1884; gyda’i ferch Eluned aeth i Brydain i godi arian, ac arweiniodd cyfarfod damweiniol â’r peiriannydd Asahel P. Bell ar drên i Fangor at gwmni yn Lerpwl; dechreuodd y gwaith yn 1886, gyda chymorth 465 yn rhagor o ymfudwyr Cymreig ar y Vesta; enwyd y dref ym mhen y lein yn Drelew er anrhydedd iddo; tyfodd yn gyflym, ac yn 1888 daeth yn bencadlys Cwmni Masnachol Camwy; bu farw yn 1904, y flwyddyn yr etholodd Trelew ei chyngor cyntaf, ac fe’i claddwyd ym mynwent Moriah ger afon Camwy, yn wynebu Trelew; ystyrir ei ferch Eluned Morgan yn gyffredinol yn llenor Cymraeg gorau’r Wladfa.
Enwyd y dref a dyfodd ym mhen y lein yn Drelew er anrhydedd iddo. Tyfodd yn gyflym, ac yn 1888 daeth yn bencadlys Cwmni Masnachol Camwy.FfynonellauLewis Jones (Patagonia) ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Jones (30 Ionawr 1837 – 24 Tachwedd 1904), un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia; enwyd dinas Trelew ar ei ôl; ganed yng Nghaernarfon, bu’n argraffydd yng Nghaergybi ac yn gyd-olygydd Y Punch Cymraeg; yn Lerpwl priododd Ellen Griffith yn 1859 a daeth yn un o arweinwyr y mudiad am wladfa Gymreig lle gallai ymfudwyr gadw’u hiaith a’u ffordd o fyw; yn 1862 aeth gyda Love Jones-Parry i Batagonia, gan gyfarfod â’r gweinidog Guillermo Rawson yn Buenos Aires; wrth hwylio tua’r de yn y llong fach Candelaria, gyrrwyd hwy gan storm i fae a enwasant yn Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry, lle saif Puerto Madryn heddiw; aeth ef ac Edwyn Cynrig Roberts o flaen y fintai i baratoi’r tir, a chroesawu’r ymfudwyr pan laniodd y Mimosa; cyhoeddodd Ein Breiniad ac Y Drafod; yn y 1870au archwiliodd y tu hwnt i ddyffryn Camwy; ef oedd y grym y tu ôl i’r rheilffordd i fyny dyffryn Camwy o Borth Madryn, a awdurdodwyd yn 1884; gyda’i ferch Eluned aeth i Brydain i godi arian, ac arweiniodd cyfarfod damweiniol â’r peiriannydd Asahel P. Bell ar drên i Fangor at gwmni yn Lerpwl; dechreuodd y gwaith yn 1886, gyda chymorth 465 yn rhagor o ymfudwyr Cymreig ar y Vesta; enwyd y dref ym mhen y lein yn Drelew er anrhydedd iddo; tyfodd yn gyflym, ac yn 1888 daeth yn bencadlys Cwmni Masnachol Camwy; bu farw yn 1904, y flwyddyn yr etholodd Trelew ei chyngor cyntaf, ac fe’i claddwyd ym mynwent Moriah ger afon Camwy, yn wynebu Trelew; ystyrir ei ferch Eluned Morgan yn gyffredinol yn llenor Cymraeg gorau’r Wladfa.Lewis Jones, Patagonia ↗Wicipedia CymraegRoedd Lewis Jones (1836 – 24 Tachwedd 1904) yn un o brif sylfaenwyr Y Wladfa ym Mhatagonia; ganed yng Nghaernarfon a bu’n gweithio fel argraffydd yng Nghaergybi lle bu’n cyd-olygu Y Punch Cymraeg (1858–60); yn ddiweddarach symudodd i Lerpwl a daeth yn un o brif arweinwyr y Mudiad Gwladfaol; yn 1862 aeth ef a’r Capten Love Jones-Parry i Batagonia i weld a oedd yr ardal yn addas ar gyfer sefydlwyr Cymreig; pan oedd rhai o’r Cymry yn bwriadu gadael Patagonia yn 1867 dychwelodd i’w perswadio i aros; dechreuodd wasg argraffu yn y Wladfa, a chyhoeddodd ddau bapur newydd yno, Ein Breiniad ac Y Drafod; bu’n rhaglaw dros lywodraeth Ariannin am gyfnod, ond bu hefyd yng ngharchar am amddiffyn hawliau’r Cymry; rhoddodd ei enw i un o sefydliadau cyntaf y Cymry ym Mhatagonia, sef Trelew; daeth ei ferch, Eluned Morgan, yn un o lenorion amlycaf y Wladfa.
Ysgrifennai hefyd: argraffwyd ei ddarlith i’r Cymmrodorion yn 1885, a daeth ei lyfr Y Wladfa Gymreig allan yn 1898. Arweiniodd y Wladfa’n ddewr am bymtheng mlynedd ar hugain. Bu farw Lewis Jones ar 24 Tachwedd 1904, y flwyddyn yr etholodd Trelew ei chyngor cyntaf, a’i gladdu ym mynwent Moriah ger afon Camwy, yn wynebu’r dref sy’n dwyn ei enw. Daeth ei ferch Eluned Morgan yn llenor Cymraeg gorau Patagonia.FfynonellauJones, Lewis (1837 – 1904), pioneer in Patagonia, and writer ↗Richard Bryn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghaernarfon; yng Nghaergybi, gyda’i gyd-argraffydd Evan Jones, golygodd y Pwnsh Cymraeg; aeth i Lerpwl, lle daeth yn un o arweinwyr y mudiad gwladfaol; yn 1862 fe’i hanfonwyd gyda’r Capt. T. Love Jones-Parry i archwilio Patagonia; perswadiodd ymfudwyr o Gymru i fentro, ac anfonwyd ef ac Edwin Cynrig Roberts i baratoi’r ffordd i’r fintai gyntaf; yn 1867, wrth glywed bod y gwladfawyr yn bwriadu gadael Patagonia, dychwelodd ac, â’i ddawn areithio anghyffredin, eu perswadio i aros; am gyfnod bu’n rhaglaw, yr unig Gymro erioed a benodwyd gan lywodraeth yr Ariannin i’r swydd honno, ac fe’i carcharwyd fwy nag unwaith am amddiffyn hawliau’r Cymry; daeth â’i wasg argraffu ei hun a dechrau dau bapur newydd, Ein Breiniad (1878) ac Y Drafod (1891), a’r olaf yn dal i’w gyhoeddi; cyhoeddwyd ei ddarlith i’r Cymmrodorion yn 1885, a’i lyfr Y Wladfa Gymreig yn 1898; o’i ddwy ferch, un oedd Eluned Morgan a phriododd y llall Llwyd ap Iwan, mab Michael D. Jones; bu’n arweinydd dewr yn y Wladfa am bymtheng mlynedd ar hugain; bu farw 24 Tachwedd 1904, yn 68 oed.Lewis Jones (Patagonia) ↗Wikipedia (Saesneg)Lewis Jones (30 Ionawr 1837 – 24 Tachwedd 1904), un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia; enwyd dinas Trelew ar ei ôl; ganed yng Nghaernarfon, bu’n argraffydd yng Nghaergybi ac yn gyd-olygydd Y Punch Cymraeg; yn Lerpwl priododd Ellen Griffith yn 1859 a daeth yn un o arweinwyr y mudiad am wladfa Gymreig lle gallai ymfudwyr gadw’u hiaith a’u ffordd o fyw; yn 1862 aeth gyda Love Jones-Parry i Batagonia, gan gyfarfod â’r gweinidog Guillermo Rawson yn Buenos Aires; wrth hwylio tua’r de yn y llong fach Candelaria, gyrrwyd hwy gan storm i fae a enwasant yn Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry, lle saif Puerto Madryn heddiw; aeth ef ac Edwyn Cynrig Roberts o flaen y fintai i baratoi’r tir, a chroesawu’r ymfudwyr pan laniodd y Mimosa; cyhoeddodd Ein Breiniad ac Y Drafod; yn y 1870au archwiliodd y tu hwnt i ddyffryn Camwy; ef oedd y grym y tu ôl i’r rheilffordd i fyny dyffryn Camwy o Borth Madryn, a awdurdodwyd yn 1884; gyda’i ferch Eluned aeth i Brydain i godi arian, ac arweiniodd cyfarfod damweiniol â’r peiriannydd Asahel P. Bell ar drên i Fangor at gwmni yn Lerpwl; dechreuodd y gwaith yn 1886, gyda chymorth 465 yn rhagor o ymfudwyr Cymreig ar y Vesta; enwyd y dref ym mhen y lein yn Drelew er anrhydedd iddo; tyfodd yn gyflym, ac yn 1888 daeth yn bencadlys Cwmni Masnachol Camwy; bu farw yn 1904, y flwyddyn yr etholodd Trelew ei chyngor cyntaf, ac fe’i claddwyd ym mynwent Moriah ger afon Camwy, yn wynebu Trelew; ystyrir ei ferch Eluned Morgan yn gyffredinol yn llenor Cymraeg gorau’r Wladfa.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Cymry a hwyliodd, a gerddodd ac a ddringodd i ben draw’r byd.
1/10Madog ab Owain Gwynedd fl. 1170RA
2/10Richard ap Meurig c. 1445–1503SB
3/10Syr Thomas Button c. 1575–1634SM
4/10Syr Harri Morgan c. 1635–1688BR
5/10Barti Ddu 1682–1722JE
6/10John Evans o’r Waunfawr 1770–1799LJ
7/10Lewis Jones 1836–1904SS
8/10Syr Henry Morton Stanley 1841–1904EE
9/10Edgar Evans 1876–1912TJ
10/10Tori James born 1981Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf