Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1887–1975
Bardd ac ysgolhaig o Ryd-ddu a enillodd y Gadair a’r Goron yn yr un Eisteddfod Genedlaethol, ddwywaith.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Llenyddiaeth Gymraeg: Yr ugeinfed ganrif a heddiw →

T. H. Parry-Williams, mab yr ysgolfeistr o Ryd-ddu dan yr Wyddfa, oedd y bardd cyntaf i ennill y Gadair a’r Goron yn yr un Eisteddfod Genedlaethol, a gwnaeth hynny eilwaith. Ysgrifennodd y gerdd wir fodern gyntaf yn y Gymraeg, gwnaeth yr ysgrif yn gelfyddyd yn yr iaith, a’i alw’n frenin y soned Gymraeg.FfynonellauT. H. Parry-Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Herbert Parry-Williams (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), bardd, awdur ac academydd o Gymro, a aned yn Nhŷ’r Ysgol, Rhyd-ddu; addysgwyd yn Aberystwyth, Coleg Iesu Rhydychen, Freiburg a’r Sorbonne; y cyntaf i ennill y Gadair a’r Goron yn yr Eisteddfod Genedlaethol, yn gyntaf yn Wrecsam yn 1912 ac eto ym Mangor yn 1915; Athro’r Gymraeg yn Aberystwyth 1920–52; yn 1931 cyhoeddodd ei argraffiad ysgolheigaidd o holl gerddi’r bardd a’r merthyr Catholig o oes Elisabeth, Sant Richard Gwyn (Carolau Richard White); D.Litt. Cymru (1934) a Rhydychen (1937); urddwyd yn farchog 1958; Cymrawd er Anrhydedd Coleg Iesu, Rhydychen, 1968; ymhlith ei weithiau mae Canu Rhydd Cynnar (1932), Synfyfyrion (1937) a Hen Benillion (1940).Parry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.T. H. Parry-Williams ↗Wicipedia CymraegBardd, ysgrifwr, ysgolhaig ac athro prifysgol (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), awdur y gerdd enwog ‘Hon’; ganed yn Rhyd-ddu lle’r oedd ei dad yn ysgolfeistr, ac ysgrifennodd soned enwog i ‘Dŷ’r Ysgol’; cefnder i’r bardd R. Williams Parry a’r ysgolhaig Thomas Parry; ar ôl ymddeol yn 1952 parhaodd i fyw yn Aberystwyth hyd ei farw yn 1975; priododd Emiah Jane Thomas yn Awst 1942; urddwyd yn farchog 1958; roedd yr ysgrif, ffurf gymharol newydd yn y Gymraeg, yn bwysig iawn iddo; ef yw ‘brenin y soned Gymraeg’; mae ‘Llyn y Gadair’ yn diweddu gyda’r cwpled ‘Dim byd ond mawnog a’i boncyffion brau, / Dau glogwyn, a dwy chwarel wedi cau.’
| Ganed | 21 Medi 1887, Tŷ’r Ysgol, Rhyd-ddu |
|---|---|
| Cadair a Choron | Wrecsam 1912 a Bangor 1915 |
| Astudiodd | Aberystwyth, Rhydychen, Freiburg, Paris |
| Athro | Y Gymraeg, Aberystwyth, 1920 hyd 1952 |
| Cerddi enwog | Hon, Llyn y Gadair, Tŷ’r Ysgol |
| Urddwyd yn farchog | 1958 |
| Bu farw | 3 Mawrth 1975, Aberystwyth |
Ganed Tom Parry-Williams ar 21 Medi 1887 yn Nhŷ’r Ysgol, Rhyd-ddu, yr ail o chwech o blant Henry Parry-Williams a’i wraig Ann. Roedd ei dad yn brifathro ysgol y pentref, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ifanc, ac yn dysgu’r iaith fyw i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a ddeuai i aros gyda’r teulu.FfynonellauParry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.T. H. Parry-Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Herbert Parry-Williams (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), bardd, awdur ac academydd o Gymro, a aned yn Nhŷ’r Ysgol, Rhyd-ddu; addysgwyd yn Aberystwyth, Coleg Iesu Rhydychen, Freiburg a’r Sorbonne; y cyntaf i ennill y Gadair a’r Goron yn yr Eisteddfod Genedlaethol, yn gyntaf yn Wrecsam yn 1912 ac eto ym Mangor yn 1915; Athro’r Gymraeg yn Aberystwyth 1920–52; yn 1931 cyhoeddodd ei argraffiad ysgolheigaidd o holl gerddi’r bardd a’r merthyr Catholig o oes Elisabeth, Sant Richard Gwyn (Carolau Richard White); D.Litt. Cymru (1934) a Rhydychen (1937); urddwyd yn farchog 1958; Cymrawd er Anrhydedd Coleg Iesu, Rhydychen, 1968; ymhlith ei weithiau mae Canu Rhydd Cynnar (1932), Synfyfyrion (1937) a Hen Benillion (1940).T. H. Parry-Williams ↗Wicipedia CymraegBardd, ysgrifwr, ysgolhaig ac athro prifysgol (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), awdur y gerdd enwog ‘Hon’; ganed yn Rhyd-ddu lle’r oedd ei dad yn ysgolfeistr, ac ysgrifennodd soned enwog i ‘Dŷ’r Ysgol’; cefnder i’r bardd R. Williams Parry a’r ysgolhaig Thomas Parry; ar ôl ymddeol yn 1952 parhaodd i fyw yn Aberystwyth hyd ei farw yn 1975; priododd Emiah Jane Thomas yn Awst 1942; urddwyd yn farchog 1958; roedd yr ysgrif, ffurf gymharol newydd yn y Gymraeg, yn bwysig iawn iddo; ef yw ‘brenin y soned Gymraeg’; mae ‘Llyn y Gadair’ yn diweddu gyda’r cwpled ‘Dim byd ond mawnog a’i boncyffion brau, / Dau glogwyn, a dwy chwarel wedi cau.’
Roedd barddoniaeth ar ddwy ochr y teulu. Roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry a’r ysgolhaig Thomas Parry yn gefndryd iddo.FfynonellauParry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.T. H. Parry-Williams ↗Wicipedia CymraegBardd, ysgrifwr, ysgolhaig ac athro prifysgol (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), awdur y gerdd enwog ‘Hon’; ganed yn Rhyd-ddu lle’r oedd ei dad yn ysgolfeistr, ac ysgrifennodd soned enwog i ‘Dŷ’r Ysgol’; cefnder i’r bardd R. Williams Parry a’r ysgolhaig Thomas Parry; ar ôl ymddeol yn 1952 parhaodd i fyw yn Aberystwyth hyd ei farw yn 1975; priododd Emiah Jane Thomas yn Awst 1942; urddwyd yn farchog 1958; roedd yr ysgrif, ffurf gymharol newydd yn y Gymraeg, yn bwysig iawn iddo; ef yw ‘brenin y soned Gymraeg’; mae ‘Llyn y Gadair’ yn diweddu gyda’r cwpled ‘Dim byd ond mawnog a’i boncyffion brau, / Dau glogwyn, a dwy chwarel wedi cau.’
Lluniodd Rhyd-ddu a’r tir o’i chwmpas ef am oes. Mae’r pentref, ei lyn a’i fynyddoedd yn llenwi ei gerddi enwocaf, Bro, Hon, Llyn y Gadair, Tŷ’r Ysgol a Moelni, ac ysgrifau megis Y Lôn Ucha a Drws-y-Coed.FfynhonnellParry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.
Yn un ar ddeg enillodd ysgoloriaeth i’r ysgol ganolraddol ym Mhorthmadog, bymtheg milltir o’i gartref, a lletyai yn y dref yn ystod y tymor. Yno daeth i adnabod beirdd y dref, Eifion Wyn yn eu plith, a dechreuodd y dyddiadur a gadwodd weddill ei oes.FfynhonnellParry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.
Yn 1908 cafodd radd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg yn Aberystwyth, y myfyriwr cyntaf erioed i wneud hynny, a gradd mewn Lladin y flwyddyn wedyn. Enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg hefyd.FfynonellauParry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.T. H. Parry-Williams ↗Wicipedia CymraegBardd, ysgrifwr, ysgolhaig ac athro prifysgol (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), awdur y gerdd enwog ‘Hon’; ganed yn Rhyd-ddu lle’r oedd ei dad yn ysgolfeistr, ac ysgrifennodd soned enwog i ‘Dŷ’r Ysgol’; cefnder i’r bardd R. Williams Parry a’r ysgolhaig Thomas Parry; ar ôl ymddeol yn 1952 parhaodd i fyw yn Aberystwyth hyd ei farw yn 1975; priododd Emiah Jane Thomas yn Awst 1942; urddwyd yn farchog 1958; roedd yr ysgrif, ffurf gymharol newydd yn y Gymraeg, yn bwysig iawn iddo; ef yw ‘brenin y soned Gymraeg’; mae ‘Llyn y Gadair’ yn diweddu gyda’r cwpled ‘Dim byd ond mawnog a’i boncyffion brau, / Dau glogwyn, a dwy chwarel wedi cau.’
Yng Ngholeg Iesu, Rhydychen, astudiodd dan Syr John Rhŷs y geiriau Saesneg a ddaethai i’r Gymraeg, gwaith a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh. Yn 1911 aeth i Freiburg yn yr Almaen i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad ei hun, a lluniodd ddoethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg. Yn 1913 aeth ymlaen i’r Sorbonne ym Mharis.FfynonellauParry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.T. H. Parry-Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Herbert Parry-Williams (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), bardd, awdur ac academydd o Gymro, a aned yn Nhŷ’r Ysgol, Rhyd-ddu; addysgwyd yn Aberystwyth, Coleg Iesu Rhydychen, Freiburg a’r Sorbonne; y cyntaf i ennill y Gadair a’r Goron yn yr Eisteddfod Genedlaethol, yn gyntaf yn Wrecsam yn 1912 ac eto ym Mangor yn 1915; Athro’r Gymraeg yn Aberystwyth 1920–52; yn 1931 cyhoeddodd ei argraffiad ysgolheigaidd o holl gerddi’r bardd a’r merthyr Catholig o oes Elisabeth, Sant Richard Gwyn (Carolau Richard White); D.Litt. Cymru (1934) a Rhydychen (1937); urddwyd yn farchog 1958; Cymrawd er Anrhydedd Coleg Iesu, Rhydychen, 1968; ymhlith ei weithiau mae Canu Rhydd Cynnar (1932), Synfyfyrion (1937) a Hen Benillion (1940).
Adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, ysgrifennodd ran helaeth o awdl, Y Mynydd, a phryddest, Gerallt Gymro. Yr haf hwnnw yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam enillasant iddo’r Gadair a’r Goron, y tro cyntaf i un bardd ennill y ddwy yn yr un Eisteddfod.FfynonellauParry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.T. H. Parry-Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Herbert Parry-Williams (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), bardd, awdur ac academydd o Gymro, a aned yn Nhŷ’r Ysgol, Rhyd-ddu; addysgwyd yn Aberystwyth, Coleg Iesu Rhydychen, Freiburg a’r Sorbonne; y cyntaf i ennill y Gadair a’r Goron yn yr Eisteddfod Genedlaethol, yn gyntaf yn Wrecsam yn 1912 ac eto ym Mangor yn 1915; Athro’r Gymraeg yn Aberystwyth 1920–52; yn 1931 cyhoeddodd ei argraffiad ysgolheigaidd o holl gerddi’r bardd a’r merthyr Catholig o oes Elisabeth, Sant Richard Gwyn (Carolau Richard White); D.Litt. Cymru (1934) a Rhydychen (1937); urddwyd yn farchog 1958; Cymrawd er Anrhydedd Coleg Iesu, Rhydychen, 1968; ymhlith ei weithiau mae Canu Rhydd Cynnar (1932), Synfyfyrion (1937) a Hen Benillion (1940).
Yn 1915 ym Mangor gwnaeth yr un peth eto. Enillodd ei bryddest Y Ddinas, a ysbrydolwyd gan ei gyfnod ym Mharis, y Goron, ac fe’i cyfrifir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg, ac enillodd awdl ar Eryri y Gadair iddo. Ef oedd y bardd cyntaf erioed i ennill y dwbl dwbl.FfynonellauParry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.T. H. Parry-Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Herbert Parry-Williams (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), bardd, awdur ac academydd o Gymro, a aned yn Nhŷ’r Ysgol, Rhyd-ddu; addysgwyd yn Aberystwyth, Coleg Iesu Rhydychen, Freiburg a’r Sorbonne; y cyntaf i ennill y Gadair a’r Goron yn yr Eisteddfod Genedlaethol, yn gyntaf yn Wrecsam yn 1912 ac eto ym Mangor yn 1915; Athro’r Gymraeg yn Aberystwyth 1920–52; yn 1931 cyhoeddodd ei argraffiad ysgolheigaidd o holl gerddi’r bardd a’r merthyr Catholig o oes Elisabeth, Sant Richard Gwyn (Carolau Richard White); D.Litt. Cymru (1934) a Rhydychen (1937); urddwyd yn farchog 1958; Cymrawd er Anrhydedd Coleg Iesu, Rhydychen, 1968; ymhlith ei weithiau mae Canu Rhydd Cynnar (1932), Synfyfyrion (1937) a Hen Benillion (1940).
Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel ei gyd-ddarlithydd T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol, a threuliai ei wyliau gyda’i gefnder yn Oerddwr, yn uchel uwchben Bwlch Aberglaslyn.FfynhonnellParry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.
Wedi blwyddyn yn astudio gwyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, pan ddaeth ar frig ei flwyddyn, fe’i penodwyd yn Athro’r Gymraeg yn Aberystwyth yng Ngorffennaf 1920. Daliodd y gadair hyd 1952.FfynonellauParry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.T. H. Parry-Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Herbert Parry-Williams (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), bardd, awdur ac academydd o Gymro, a aned yn Nhŷ’r Ysgol, Rhyd-ddu; addysgwyd yn Aberystwyth, Coleg Iesu Rhydychen, Freiburg a’r Sorbonne; y cyntaf i ennill y Gadair a’r Goron yn yr Eisteddfod Genedlaethol, yn gyntaf yn Wrecsam yn 1912 ac eto ym Mangor yn 1915; Athro’r Gymraeg yn Aberystwyth 1920–52; yn 1931 cyhoeddodd ei argraffiad ysgolheigaidd o holl gerddi’r bardd a’r merthyr Catholig o oes Elisabeth, Sant Richard Gwyn (Carolau Richard White); D.Litt. Cymru (1934) a Rhydychen (1937); urddwyd yn farchog 1958; Cymrawd er Anrhydedd Coleg Iesu, Rhydychen, 1968; ymhlith ei weithiau mae Canu Rhydd Cynnar (1932), Synfyfyrion (1937) a Hen Benillion (1940).
Ymestynnai ei ysgolheictod o ganu rhydd cynnar Cymru i’r hen benillion. Yn 1931 golygodd holl gerddi’r bardd a’r merthyr o oes Elisabeth, Sant Richard Gwyn.FfynhonnellT. H. Parry-Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Herbert Parry-Williams (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), bardd, awdur ac academydd o Gymro, a aned yn Nhŷ’r Ysgol, Rhyd-ddu; addysgwyd yn Aberystwyth, Coleg Iesu Rhydychen, Freiburg a’r Sorbonne; y cyntaf i ennill y Gadair a’r Goron yn yr Eisteddfod Genedlaethol, yn gyntaf yn Wrecsam yn 1912 ac eto ym Mangor yn 1915; Athro’r Gymraeg yn Aberystwyth 1920–52; yn 1931 cyhoeddodd ei argraffiad ysgolheigaidd o holl gerddi’r bardd a’r merthyr Catholig o oes Elisabeth, Sant Richard Gwyn (Carolau Richard White); D.Litt. Cymru (1934) a Rhydychen (1937); urddwyd yn farchog 1958; Cymrawd er Anrhydedd Coleg Iesu, Rhydychen, 1968; ymhlith ei weithiau mae Canu Rhydd Cynnar (1932), Synfyfyrion (1937) a Hen Benillion (1940).
Yn 1922 roedd rhifyn cyntaf Y Llenor yn cynnwys ei ysgrif KC 16, am ei feic modur. Gosododd y patrwm i dros gant o ysgrifau: rhwydd a sgyrsiol ar yr wyneb, yn llawn manylion, yn defnyddio holl gyweiriau’r Gymraeg, ac yn bathu geiriau newydd a aeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd. Roedd yr ysgrif yn ffurf gymharol newydd yn y Gymraeg, a gwnaeth ef hi’n gelfyddyd.FfynonellauParry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.T. H. Parry-Williams ↗Wicipedia CymraegBardd, ysgrifwr, ysgolhaig ac athro prifysgol (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), awdur y gerdd enwog ‘Hon’; ganed yn Rhyd-ddu lle’r oedd ei dad yn ysgolfeistr, ac ysgrifennodd soned enwog i ‘Dŷ’r Ysgol’; cefnder i’r bardd R. Williams Parry a’r ysgolhaig Thomas Parry; ar ôl ymddeol yn 1952 parhaodd i fyw yn Aberystwyth hyd ei farw yn 1975; priododd Emiah Jane Thomas yn Awst 1942; urddwyd yn farchog 1958; roedd yr ysgrif, ffurf gymharol newydd yn y Gymraeg, yn bwysig iawn iddo; ef yw ‘brenin y soned Gymraeg’; mae ‘Llyn y Gadair’ yn diweddu gyda’r cwpled ‘Dim byd ond mawnog a’i boncyffion brau, / Dau glogwyn, a dwy chwarel wedi cau.’
Daeth ei gerddi mewn dwy ffurf. Yn y rhigwm, y cwpled odl, gwnâi sylwadau byr a miniog mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935. Yn y soned archwiliai’r teimladau dyfnaf, ac fe’i galwyd yn frenin y soned Gymraeg.FfynonellauParry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.T. H. Parry-Williams ↗Wicipedia CymraegBardd, ysgrifwr, ysgolhaig ac athro prifysgol (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), awdur y gerdd enwog ‘Hon’; ganed yn Rhyd-ddu lle’r oedd ei dad yn ysgolfeistr, ac ysgrifennodd soned enwog i ‘Dŷ’r Ysgol’; cefnder i’r bardd R. Williams Parry a’r ysgolhaig Thomas Parry; ar ôl ymddeol yn 1952 parhaodd i fyw yn Aberystwyth hyd ei farw yn 1975; priododd Emiah Jane Thomas yn Awst 1942; urddwyd yn farchog 1958; roedd yr ysgrif, ffurf gymharol newydd yn y Gymraeg, yn bwysig iawn iddo; ef yw ‘brenin y soned Gymraeg’; mae ‘Llyn y Gadair’ yn diweddu gyda’r cwpled ‘Dim byd ond mawnog a’i boncyffion brau, / Dau glogwyn, a dwy chwarel wedi cau.’
Dim byd ond mawnog a’i boncyffion brau, / Dau glogwyn, a dwy chwarel wedi cau.
T. H. Parry-Williams, Llyn y GadairFfynhonnellT. H. Parry-Williams ↗Wicipedia CymraegBardd, ysgrifwr, ysgolhaig ac athro prifysgol (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), awdur y gerdd enwog ‘Hon’; ganed yn Rhyd-ddu lle’r oedd ei dad yn ysgolfeistr, ac ysgrifennodd soned enwog i ‘Dŷ’r Ysgol’; cefnder i’r bardd R. Williams Parry a’r ysgolhaig Thomas Parry; ar ôl ymddeol yn 1952 parhaodd i fyw yn Aberystwyth hyd ei farw yn 1975; priododd Emiah Jane Thomas yn Awst 1942; urddwyd yn farchog 1958; roedd yr ysgrif, ffurf gymharol newydd yn y Gymraeg, yn bwysig iawn iddo; ef yw ‘brenin y soned Gymraeg’; mae ‘Llyn y Gadair’ yn diweddu gyda’r cwpled ‘Dim byd ond mawnog a’i boncyffion brau, / Dau glogwyn, a dwy chwarel wedi cau.’
Ymhlith ei gyfrolau mae Cerddi (1931), Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957) a Pensynnu (1966).FfynhonnellParry-Williams, Sir Thomas Herbert (1887 – 1975), author and scholar ↗Angharad Price, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Medi 1887 yn Rhyd-ddu, Arfon, i Henry Parry-Williams ac Ann (gynt Morris); bedyddiwyd ef yn ‘Tom’, yr ail o chwech o blant; roedd doniau llenyddol ar ddwy ochr y teulu: roedd brawd ei fam, R. R. Morris, yn fardd caeth dawnus, a’r bardd R. Williams Parry yn gefnder iddo; roedd ei dad yn brifathro ysgol Rhyd-ddu, yn arloeswr dysgu llenyddiaeth Gymraeg i blant ysgolion elfennol, a dysgodd Gymraeg i ryw ddwsin o ysgolheigion o’r cyfandir a arhosai yng nghartref y teulu i ymarfer yr iaith fyw; dylanwadodd ei blentyndod yn Eryri’n ddwfn arno, ac mae Rhyd-ddu a’i thirwedd yn rhai o’i gerddi enwocaf, megis ‘Bro’, ‘Hon’, ‘Llyn y Gadair’, ‘Tŷ’r Ysgol’ a ‘Moelni’, a’i ysgrifau megis ‘Dieithrwch’, ‘Y Lôn Ucha’ a ‘Drws-y-Coed’; 1899 ysgoloriaeth sirol i Ysgol Ganolraddol Porthmadog, gan letya yn y dref, lle cyfarfu â’i beirdd Iolo Caernarfon, Tryfanwy ac Eifion Wyn a dechrau dyddiadur a gadwodd ar hyd ei oes; Aberystwyth 1905, gradd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg 1908, y cyntaf i gyflawni hynny, yna Lladin 1909; enillodd brif wobrau eisteddfod y coleg; Coleg Iesu, Rhydychen, o 1909 dan John Rhys, traethawd ar eiriau benthyg Saesneg yn y Gymraeg, a gyhoeddwyd wedyn fel y gyfrol arloesol The English Element in Welsh (1923); Tachwedd 1911 i Freiburg i astudio dan Rudolf Thurneysen, cyn-ddisgybl i’w dad; doethuriaeth ar seiniau’r Gymraeg a’r Llydaweg, cyhoeddwyd 1913; adeg y Pasg 1912, wrth deithio yn y Swistir, lluniodd yn rhannol yr awdl ‘Y Mynydd’ a’r bryddest ‘Gerallt Gymro’ a enillodd iddo’r Gadair a’r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam y flwyddyn honno; gwanwyn 1913 yn y Sorbonne ym Mharis; 1914 darlithydd yn y Gymraeg yn Aberystwyth; enillodd ‘Y Ddinas’ y Goron ym Mangor 1915, ac fe’i hystyrir heddiw y gerdd Fodernaidd wir gyntaf yn y Gymraeg; enillodd y Gadair yn yr un Eisteddfod, y bardd cyntaf i ennill y ‘dwbl dwbl’; yn y Rhyfel Byd Cyntaf safodd, fel T. Gwynn Jones, yn wrthwynebydd cydwybodol; treuliai ei wyliau yn Oerddwr uwchben Bwlch Aberglaslyn; yn 1919–20 blwyddyn o wyddoniaeth yn Aberystwyth, un o flynyddoedd hapusaf ei fywyd, gyda chanlyniadau gorau ei flwyddyn ac ysgoloriaeth i astudio meddygaeth; Gorffennaf 1920 cafodd Gadair y Gymraeg, a’i dal hyd 1952; gosododd ei ysgrif yn 1922 ar ei feic modur, ‘KC 16’, yn rhifyn cyntaf Y Llenor, y patrwm i’w ysgrifau: sgyrsiol eu naws, manwl iawn, gyda meistrolaeth ragorol ar y Gymraeg a geiriau newydd a ddaeth yn fuan yn rhan o’r iaith bob dydd; dros gant o ysgrifau, gan ddechrau gydag Ysgrifau (1928); Cerddi 1931; sonedau Saesneg 1932; Olion (1935), Lloffion (1942), O’r Pedwar Gwynt (1944), Ugain o Gerddi (1949), Myfyrdodau (1957), Pensynnu (1966); dwy ffurf: y rhigwm, ar gyfer sylwadau cryno mewn iaith bob dydd, fel yng ngherddi ei deithiau i Dde a Gogledd America yn 1925 a 1935, a’r soned.
Gwnaeth Prifysgolion Cymru a Rhydychen ef yn Ddoethur mewn Llên, fe’i hurddwyd yn farchog yn 1958, a’i wneud yn Gymrawd er Anrhydedd gan Goleg Iesu yn 1968. Yn 1942 priododd Emiah Jane Thomas. Arhosodd yn Aberystwyth wedi ymddeol a bu farw yno ar 3 Mawrth 1975.FfynonellauT. H. Parry-Williams ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Herbert Parry-Williams (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), bardd, awdur ac academydd o Gymro, a aned yn Nhŷ’r Ysgol, Rhyd-ddu; addysgwyd yn Aberystwyth, Coleg Iesu Rhydychen, Freiburg a’r Sorbonne; y cyntaf i ennill y Gadair a’r Goron yn yr Eisteddfod Genedlaethol, yn gyntaf yn Wrecsam yn 1912 ac eto ym Mangor yn 1915; Athro’r Gymraeg yn Aberystwyth 1920–52; yn 1931 cyhoeddodd ei argraffiad ysgolheigaidd o holl gerddi’r bardd a’r merthyr Catholig o oes Elisabeth, Sant Richard Gwyn (Carolau Richard White); D.Litt. Cymru (1934) a Rhydychen (1937); urddwyd yn farchog 1958; Cymrawd er Anrhydedd Coleg Iesu, Rhydychen, 1968; ymhlith ei weithiau mae Canu Rhydd Cynnar (1932), Synfyfyrion (1937) a Hen Benillion (1940).T. H. Parry-Williams ↗Wicipedia CymraegBardd, ysgrifwr, ysgolhaig ac athro prifysgol (21 Medi 1887 – 3 Mawrth 1975), awdur y gerdd enwog ‘Hon’; ganed yn Rhyd-ddu lle’r oedd ei dad yn ysgolfeistr, ac ysgrifennodd soned enwog i ‘Dŷ’r Ysgol’; cefnder i’r bardd R. Williams Parry a’r ysgolhaig Thomas Parry; ar ôl ymddeol yn 1952 parhaodd i fyw yn Aberystwyth hyd ei farw yn 1975; priododd Emiah Jane Thomas yn Awst 1942; urddwyd yn farchog 1958; roedd yr ysgrif, ffurf gymharol newydd yn y Gymraeg, yn bwysig iawn iddo; ef yw ‘brenin y soned Gymraeg’; mae ‘Llyn y Gadair’ yn diweddu gyda’r cwpled ‘Dim byd ond mawnog a’i boncyffion brau, / Dau glogwyn, a dwy chwarel wedi cau.’
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Nofelau, cerddi a straeon yn Gymraeg ac yn Saesneg, a ddarllenir ledled y byd.
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf