Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Wrecsam

Wrecsam

Rhiwabon · Ruabon

Gwnaeth ei chlai frics a theracota coch Rhiwabon a gododd drefi ar draws Prydain. Sefydlodd Llewelyn Kenrick o Riwabon Gymdeithas Bêl-droed Cymru yn 1876.

Llun: Eglwys y Santes Fair, eglwys Mabon gynt, Rhiwabon · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
WrecsamYn Gymraeg: Rhiwabon52.987° N, 3.042° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Rhiwabon: rhiw Mabon

Rhiwabon

  • Rhiw rhiw, bryn
  • abon Mabon

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Daw enw Rhiwabon o Rhiw Fabon, llethr Sant Mabon, ac mae’r pentref rhwng Clawdd Offa i’r gorllewin a Chlawdd Wat i’r dwyrain. Gwnaeth telynorion, haneswyr, pregethwyr a phêl-droedwyr i gyd eu henw yma.

Enw CymraegRhiwabon, ‘llethr Mabon’
Cymdeithas Bêl-droed Cymrupennu’r enw a’r rheolau yma, Mai 1876
LlysenwTerracottapolis

Yr hanes printiedig cyntaf o Gymru

Credir mai David Powel, ficer Rhiwabon, oedd graddedig cyntaf Coleg Iesu, Rhydychen. Cymerodd fersiwn Saesneg Humphrey Llwyd o groniclau Cymru a’i helaethu fel The Historie of Cambria (1584), yr hanes printiedig cyntaf o Gymru.

Siôn ap Siôn

Ganed Siôn ap Siôn ym Mhen-y-cefn, Rhiwabon. Yn 1653 anfonodd Morgan Llwyd ef i gwrdd â George Fox, a daeth yn apostol y Crynwyr yng Nghymru, gan bregethu o Wrecsam ar hyd y Mers hyd at Forgannwg.

Telynor dall Wynnstay

Wynnstay oedd cartref teulu Williams-Wynn, y mae’r arwyddair ‘Eryr Eryrod Eryri’ ar eu harfbais. Canodd eu telynor John Parry, Parri Ddall, a oedd yn ddall o’i eni, y delyn deires yn Llundain, ysbrydolodd gerdd Thomas Gray The Bard, ac argraffodd yr alaw Nos Galan. Bu farw yn Rhiwabon yn 1782 ac mae’n gorwedd ym mynwent y plwyf.

Pêl-droed

Ym mis Mai 1876 penderfynodd cyfarfod yn Rhiwabon enw a rheolau Cymdeithas Bêl-droed Cymru, y drydedd gymdeithas bêl-droed genedlaethol hynaf yn y byd. Ganed ei chadeirydd cyntaf, Llewelyn Kenrick, yn Wynn Hall yn y plwyf, ac mae Mark Hughes hefyd yn fab i Riwabon.

Terracottapolis

O ganol y 19eg ganrif roedd brics coch a theracota Rhiwabon yn enwog drwy Brydain, ac aeth teils Dennis Rhiwabon i mewn i Adeilad y Pierhead yng Nghaerdydd.

Ar fap y trefi →

Pobl Rhiwabon

b. 1963

Mark Hughes

Sparky (wedi’i gofnodi)

Ymosodwr o Riwabon yn enwog am ei foleau syfrdanol i Fanchester United a Chymru, y chwaraewr cyntaf i’w enwi’n Chwaraewr y Flwyddyn y PFA ddwywaith, ac wedyn rheolwr Cymru.

Mark Hughes

Brwydrau gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf