Mark Hughes
Sparky (wedi’i gofnodi)Ymosodwr o Riwabon yn enwog am ei foleau syfrdanol i Fanchester United a Chymru, y chwaraewr cyntaf i’w enwi’n Chwaraewr y Flwyddyn y PFA ddwywaith, ac wedyn rheolwr Cymru.
Mark Hughes
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Wrecsam
Wrecsam
Gwnaeth ei chlai frics a theracota coch Rhiwabon a gododd drefi ar draws Prydain. Sefydlodd Llewelyn Kenrick o Riwabon Gymdeithas Bêl-droed Cymru yn 1876.
Llun: Eglwys y Santes Fair, eglwys Mabon gynt, Rhiwabon · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Daw enw Rhiwabon o Rhiw Fabon, llethr Sant Mabon, ac mae’r pentref rhwng Clawdd Offa i’r gorllewin a Chlawdd Wat i’r dwyrain. Gwnaeth telynorion, haneswyr, pregethwyr a phêl-droedwyr i gyd eu henw yma.FfynhonnellRuabon ↗Wikipedia (Saesneg)Rhiwabon, o Rhiw Fabon, rhiw yn llethr a Fabon o Sant Mabon, enw cyntaf yr eglwys; mae eglwys y Santes Fair yn rhestredig Gradd I; Wynnstay oedd cartref teulu Williams-Wynn, y mae’r arwyddair ‘Eryr Eryrod Eryri’ ar eu harfbais; llosgodd yr hen dŷ yn 1858 a’i ailgodi ar yr un safle; gadawodd y teulu Riwabon yn 1948; o ganol y 19eg ganrif roedd Rhiwabon yn enwog drwy’r DU am frics coch a theracota, ‘Terracottapolis’, a defnyddiwyd teils Dennis Rhiwabon yn Adeilad y Pierhead yng Nghaerdydd; mae Clawdd Offa wedi goroesi ar ymyl orllewinol y pentref a Chlawdd Wat ar yr ochr ddwyreiniol; ganed Llewelyn Kenrick (1847–1933), ‘tad pêl-droed Cymru’, yn Wynn Hall; mae Mark Hughes (ganed 1963) o Riwabon.
| Enw Cymraeg | Rhiwabon, ‘llethr Mabon’FfynhonnellRuabon ↗Wikipedia (Saesneg)Rhiwabon, o Rhiw Fabon, rhiw yn llethr a Fabon o Sant Mabon, enw cyntaf yr eglwys; mae eglwys y Santes Fair yn rhestredig Gradd I; Wynnstay oedd cartref teulu Williams-Wynn, y mae’r arwyddair ‘Eryr Eryrod Eryri’ ar eu harfbais; llosgodd yr hen dŷ yn 1858 a’i ailgodi ar yr un safle; gadawodd y teulu Riwabon yn 1948; o ganol y 19eg ganrif roedd Rhiwabon yn enwog drwy’r DU am frics coch a theracota, ‘Terracottapolis’, a defnyddiwyd teils Dennis Rhiwabon yn Adeilad y Pierhead yng Nghaerdydd; mae Clawdd Offa wedi goroesi ar ymyl orllewinol y pentref a Chlawdd Wat ar yr ochr ddwyreiniol; ganed Llewelyn Kenrick (1847–1933), ‘tad pêl-droed Cymru’, yn Wynn Hall; mae Mark Hughes (ganed 1963) o Riwabon. |
|---|---|
| Cymdeithas Bêl-droed Cymru | pennu’r enw a’r rheolau yma, Mai 1876FfynhonnellFootball Association of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i sefydlwyd ar 2 Chwefror 1876 mewn cyfarfod yng Ngwesty’r Wynnstay Arms yn Wrecsam, a alwyd i drefnu’r gêm i ddod yn erbyn yr Alban; setlodd cyfarfod yn Rhiwabon ym mis Mai 1876 ei enw a’i reolau; Llewelyn Kenrick oedd ei gadeirydd a’i ysgrifennydd cyntaf; dyma’r drydedd gymdeithas genedlaethol hynaf yn y byd; dechreuodd Gwpan Cymru yn 1877. |
| Llysenw | TerracottapolisFfynhonnellRuabon ↗Wikipedia (Saesneg)Rhiwabon, o Rhiw Fabon, rhiw yn llethr a Fabon o Sant Mabon, enw cyntaf yr eglwys; mae eglwys y Santes Fair yn rhestredig Gradd I; Wynnstay oedd cartref teulu Williams-Wynn, y mae’r arwyddair ‘Eryr Eryrod Eryri’ ar eu harfbais; llosgodd yr hen dŷ yn 1858 a’i ailgodi ar yr un safle; gadawodd y teulu Riwabon yn 1948; o ganol y 19eg ganrif roedd Rhiwabon yn enwog drwy’r DU am frics coch a theracota, ‘Terracottapolis’, a defnyddiwyd teils Dennis Rhiwabon yn Adeilad y Pierhead yng Nghaerdydd; mae Clawdd Offa wedi goroesi ar ymyl orllewinol y pentref a Chlawdd Wat ar yr ochr ddwyreiniol; ganed Llewelyn Kenrick (1847–1933), ‘tad pêl-droed Cymru’, yn Wynn Hall; mae Mark Hughes (ganed 1963) o Riwabon. |
Credir mai David Powel, ficer Rhiwabon, oedd graddedig cyntaf Coleg Iesu, Rhydychen. Cymerodd fersiwn Saesneg Humphrey Llwyd o groniclau Cymru a’i helaethu fel The Historie of Cambria (1584), yr hanes printiedig cyntaf o Gymru.FfynhonnellDavid Powel ↗Wikipedia (Saesneg)Aeth Powel (c. 1549/52–1598), ficer Rhiwabon, i Goleg Iesu pan sefydlwyd ef, a chredir mai ef oedd raddedig cyntaf y coleg; cymerodd gyfieithiad Saesneg Humphrey Llwyd o’r croniclau Cymraeg canoloesol a’i ehangu yn The Historie of Cambria, now called Wales (1584), yr hanes printiedig cyntaf o Gymru; lledaenodd y llyfr yr hanes i Fadog gyrraedd America tua 1170, hanes a ddefnyddiwyd i gyfiawnhau ymwthio Lloegr i diroedd Sbaen yn America, fel yn Discourse on Western Planting Hakluyt; golygodd hefyd Daith a Disgrifiad Gerallt Gymro.
Ganed Siôn ap Siôn ym Mhen-y-cefn, Rhiwabon. Yn 1653 anfonodd Morgan Llwyd ef i gwrdd â George Fox, a daeth yn apostol y Crynwyr yng Nghymru, gan bregethu o Wrecsam ar hyd y Mers hyd at Forgannwg.FfynhonnellJohn ap John (1625? – 1697), the apostle of the Quakers in Wales ↗William Ambrose Bebb, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Galwyd ef yn Siôn ap Siôn gan Ellis Pugh yn ei Annerch i’r Cymry (1721); ganed ym Mhen-y-cefn yn nhrefgordd Coed Cristionydd, Rhiwabon; ymunodd â’r Piwritaniaid yn nyddiau’r Werinlywodraeth a daeth yn aelod o’r gynulleidfa yn Wrecsam dan ofal Morgan Llwyd; ar 21 Gorffennaf 1653 teithiodd ef a gŵr arall ar ran Morgan Llwyd i Swarthmore, Swydd Gaerhirfryn, i gyfarfod â George Fox, ac enillwyd John ap John at y Crynwyr am byth; o hynny ymlaen bu’n ddisgybl i George Fox ac yn apostol y Crynwyr yng Nghymru; sefydlodd ei ‘eglwys’ gyntaf ym Mhen-y-cefn a dechrau pregethu ar unwaith yn Wrecsam, gan deithio ar hyd y Gororau i’r de i Sir Fynwy a Morgannwg, lle taflwyd ef i garchar fwy nag unwaith; yn 1657, gyda Fox, aeth ar daith debyg drwy’r gogledd drwy Gaerfyrddin, Aberystwyth, Machynlleth, Dolgellau a Chaernarfon; enillodd dir yn araf, yn enwedig yn siroedd Mynwy, Trefaldwyn a Meirionnydd, a denu dilynwyr o bwys megis Richard Davies o Gloddiau Cochion a theulu Lloyd o Ddolobran; o 1667 trefnodd a chryfhaodd y mudiad, gan sefydlu cyfarfodydd misol a hanner-blynyddol ac, yn 1682, gyfarfod blynyddol; erbyn 1686 roedd y gwirionedd wedi cael ‘some entrance into Anglesey’; o 1681 aeth rhai cannoedd o Grynwyr Cymru i Bennsylvania i ddianc rhag erledigaeth; bu’n ffyddlon hyd y diwedd; bu farw ei wraig Katrin yn 1695 ac aeth i fyw gyda’i ferch, gwraig John Mellor, ger Stafford, lle bu farw ar 16 Tachwedd 1697.
Wynnstay oedd cartref teulu Williams-Wynn, y mae’r arwyddair ‘Eryr Eryrod Eryri’ ar eu harfbais. Canodd eu telynor John Parry, Parri Ddall, a oedd yn ddall o’i eni, y delyn deires yn Llundain, ysbrydolodd gerdd Thomas Gray The Bard, ac argraffodd yr alaw Nos Galan. Bu farw yn Rhiwabon yn 1782 ac mae’n gorwedd ym mynwent y plwyf.FfynonellauRuabon ↗Wikipedia (Saesneg)Rhiwabon, o Rhiw Fabon, rhiw yn llethr a Fabon o Sant Mabon, enw cyntaf yr eglwys; mae eglwys y Santes Fair yn rhestredig Gradd I; Wynnstay oedd cartref teulu Williams-Wynn, y mae’r arwyddair ‘Eryr Eryrod Eryri’ ar eu harfbais; llosgodd yr hen dŷ yn 1858 a’i ailgodi ar yr un safle; gadawodd y teulu Riwabon yn 1948; o ganol y 19eg ganrif roedd Rhiwabon yn enwog drwy’r DU am frics coch a theracota, ‘Terracottapolis’, a defnyddiwyd teils Dennis Rhiwabon yn Adeilad y Pierhead yng Nghaerdydd; mae Clawdd Offa wedi goroesi ar ymyl orllewinol y pentref a Chlawdd Wat ar yr ochr ddwyreiniol; ganed Llewelyn Kenrick (1847–1933), ‘tad pêl-droed Cymru’, yn Wynn Hall; mae Mark Hughes (ganed 1963) o Riwabon.John Parry (harpist, born 1710) ↗Wikipedia (Saesneg)John Parry (tua 1710 – 7 Hydref 1782), a adwaenid fel Parri Ddall, Rhiwabon, ganed yn Llŷn ac roedd yn ddall o’i enedigaeth; ei noddwyr cyntaf oedd teulu Griffiths ystad Cefn Amwlch ym Mryn Cynan ger Nefyn, a roddodd delyn deires i’r Parry ifanc; daeth yn delynor i Syr Watkin Williams-Wynn yn Wynnstay, Rhiwabon, ac yn feistr ar gerddoriaeth y Baróc, gan dreulio llawer o’i amser yng nghartref y teulu yn Llundain, lle canai’r delyn deires i gylchoedd diwylliedig y ddinas; aelod o Gymdeithas Frenhinol y Cerddorion yn 1763; ysbrydolodd Thomas Gray i ysgrifennu ei gerdd The Bard (1757); mae’r alaw sy’n fyd-enwog heddiw fel Deck the Halls i’w chael fel ‘Nôs Calan’ yn ei British Harmony, a chyhoeddwyd hi wedyn fel ‘Nos Galan’ gan Edward Jones yn 1784; arhosodd gyda theulu Williams-Wynn hyd ei farw yn Rhiwabon ar 7 Hydref 1782 a’i gladdu yn eglwys y plwyf Rhiwabon ar 10 Hydref; roedd ei fab William Parry yn arlunydd dawnus, ac mae ei bortreadau o’i dad yn yr Amgueddfa Genedlaethol, Caerdydd.
Ym mis Mai 1876 penderfynodd cyfarfod yn Rhiwabon enw a rheolau Cymdeithas Bêl-droed Cymru, y drydedd gymdeithas bêl-droed genedlaethol hynaf yn y byd. Ganed ei chadeirydd cyntaf, Llewelyn Kenrick, yn Wynn Hall yn y plwyf, ac mae Mark Hughes hefyd yn fab i Riwabon.FfynonellauFootball Association of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i sefydlwyd ar 2 Chwefror 1876 mewn cyfarfod yng Ngwesty’r Wynnstay Arms yn Wrecsam, a alwyd i drefnu’r gêm i ddod yn erbyn yr Alban; setlodd cyfarfod yn Rhiwabon ym mis Mai 1876 ei enw a’i reolau; Llewelyn Kenrick oedd ei gadeirydd a’i ysgrifennydd cyntaf; dyma’r drydedd gymdeithas genedlaethol hynaf yn y byd; dechreuodd Gwpan Cymru yn 1877.Ruabon ↗Wikipedia (Saesneg)Rhiwabon, o Rhiw Fabon, rhiw yn llethr a Fabon o Sant Mabon, enw cyntaf yr eglwys; mae eglwys y Santes Fair yn rhestredig Gradd I; Wynnstay oedd cartref teulu Williams-Wynn, y mae’r arwyddair ‘Eryr Eryrod Eryri’ ar eu harfbais; llosgodd yr hen dŷ yn 1858 a’i ailgodi ar yr un safle; gadawodd y teulu Riwabon yn 1948; o ganol y 19eg ganrif roedd Rhiwabon yn enwog drwy’r DU am frics coch a theracota, ‘Terracottapolis’, a defnyddiwyd teils Dennis Rhiwabon yn Adeilad y Pierhead yng Nghaerdydd; mae Clawdd Offa wedi goroesi ar ymyl orllewinol y pentref a Chlawdd Wat ar yr ochr ddwyreiniol; ganed Llewelyn Kenrick (1847–1933), ‘tad pêl-droed Cymru’, yn Wynn Hall; mae Mark Hughes (ganed 1963) o Riwabon.
O ganol y 19eg ganrif roedd brics coch a theracota Rhiwabon yn enwog drwy Brydain, ac aeth teils Dennis Rhiwabon i mewn i Adeilad y Pierhead yng Nghaerdydd.FfynhonnellRuabon ↗Wikipedia (Saesneg)Rhiwabon, o Rhiw Fabon, rhiw yn llethr a Fabon o Sant Mabon, enw cyntaf yr eglwys; mae eglwys y Santes Fair yn rhestredig Gradd I; Wynnstay oedd cartref teulu Williams-Wynn, y mae’r arwyddair ‘Eryr Eryrod Eryri’ ar eu harfbais; llosgodd yr hen dŷ yn 1858 a’i ailgodi ar yr un safle; gadawodd y teulu Riwabon yn 1948; o ganol y 19eg ganrif roedd Rhiwabon yn enwog drwy’r DU am frics coch a theracota, ‘Terracottapolis’, a defnyddiwyd teils Dennis Rhiwabon yn Adeilad y Pierhead yng Nghaerdydd; mae Clawdd Offa wedi goroesi ar ymyl orllewinol y pentref a Chlawdd Wat ar yr ochr ddwyreiniol; ganed Llewelyn Kenrick (1847–1933), ‘tad pêl-droed Cymru’, yn Wynn Hall; mae Mark Hughes (ganed 1963) o Riwabon.
Ymosodwr o Riwabon yn enwog am ei foleau syfrdanol i Fanchester United a Chymru, y chwaraewr cyntaf i’w enwi’n Chwaraewr y Flwyddyn y PFA ddwywaith, ac wedyn rheolwr Cymru.
Mark HughesFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf