Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Benfro

Sir Benfro

Abergwaun · Fishguard

Lleoliad y goresgyniad olaf ar Brydain yn 1797, pan drechodd Jemima Nicholas a’r bobl leol lu o Ffrancwyr.

Llun: Yr harbwr, Abergwaun · Tim A Lee at English Wikipedia, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir BenfroYn Gymraeg: Abergwaun51.994° N, 4.976° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Abergwaun: aber afon Gwaun; daw Fishguard o’r Llychlyneg, ‘iard bysgod’

Abergwaun

  • Aber ceg afon
  • gwaun afon Gwaun

Fishguard

  • Fishguard Llychlyneg, ‘buarth pysgod’; Abergwaun yn Gymraeg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Abergwaun, ar aber afon Gwaun, yw’r dref lle gyrrodd pobl Sir Benfro y goresgyniad olaf ar dir mawr Prydain ymaith ym mis Chwefror 1797.

Sefydlu’r drefrhwng 950 a 1000
Glaniad y Ffrancod22 Chwefror 1797
Tapestri’r Goresgyniad Olaf1997, 100 troedfedd o hyd

Enw Llychlynnaidd

Daw’r enw Saesneg o’r Hen Norseg Fiskigarðr, ‘cored ddal pysgod’, a sefydlwyd y dref rhwng 950 a 1000. Gorffennwyd y gaer uwchben y Cwm yn 1781.

Y goresgyniad olaf

Ym mis Chwefror 1797 glaniodd llu Ffrengig o 1,400 o ddynion dan y Cyrnol William Tate yng Ngharreg Wastad. Casglodd yr Arglwydd Cawdor y marchoglu, y milisia a morwyr, heidiodd pobl leol i Abergwaun gyda pha arfau bynnag a gaent, a gwyliai merched mewn siolau coch o’r clogwyni. Ar 24 Chwefror gosododd y Ffrancod eu harfau i lawr ar Draeth Wdig.

Jemima Fawr

Cododd Jemima Nicholas, Jemima Fawr, bicfforch a dal deuddeg o filwyr Ffrengig. Cafodd bensiwn am oes, a chodwyd carreg goffa iddi ym mynwent y Santes Fair yn 1897.

Y Royal Oak a’r tapestri

Llofnodwyd yr ildio yn y Royal Oak, ac yn 1853 rhoddwyd anrhydedd frwydr ‘Fishguard’ i Farchoglu Penfro, yr unig anrhydedd frwydr yn y Fyddin Brydeinig am frwydr ar y tir mawr. I nodi’r daucanmlwyddiant gwnïodd 78 o wirfoddolwyr Dapestri’r Goresgyniad Olaf, sy’n hongian yn Neuadd y Dref.

Llongau a ffilmiau

O 1909 angorai llongau Cunard o Efrog Newydd yma er mwyn i deithwyr ddal y trên i Lundain. Ffilmiwyd Moby Dick yn y dref yn 1955, a daeth y Cwm yn Llareggub yn ffilm Under Milk Wood, gyda Richard Burton ac Elizabeth Taylor.

Carreg WastadJemima Nicholas

Ar fap y trefi →

Pobl Abergwaun

c. 1750–1832

Jemima Nicholas

Jemima Fawr (wedi’i gofnodi)

Crydd o Abergwaun y dywedir iddi gorlannu milwyr Ffrengig â phicfforch yn ystod goresgyniad 1797.

Jemima Nicholas

Ar y llinell amser

  1. Y goresgyniad olaf

    Mae llu Ffrengig yn glanio ger Abergwaun ac yn ildio o fewn deuddydd. Daw Jemima Nicholas yn arwres genedlaethol.

    Y goresgyniad olaf

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf