Marged ferch Ifan
Brenhines y Llynnoedd (wedi’i gofnodi)Telynores, ymgodymwraig, cychwraig a heliwr Eryri, a wnaed yn enwog gan Thomas Pennant fel Brenhines y Llynnoedd.
Marged ferch Ifan

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Gwynedd
Gwynedd
Safai priordy Awstinaidd yma, un o dai crefydd hynaf Gwynedd, lle mae’r Glaslyn a’r Colwyn yn cwrdd. Mae Dinas Emrys yn codi ychydig i fyny’r dyffryn.
Llun: Beddgelert o Fynydd Sygun · Andrea Hope, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Beddgelert: bedd Celert neu Gelert
Beddgelert
Enwyd Beddgelert ar ôl Sant Gelert, a ymsefydlodd yma yn y 700au, ac fe’i hysgrifennwyd gyntaf yn Bekelert yn 1258. Islaw iddo mae ceunant Glaslyn yn rhedeg rhwng bryniau serth coediog.FfynhonnellBeddgelert ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i enwi ar ôl Sant Gelert, a ymsefydlodd yma yn yr 8g; Bekelert, o 1258, yw’r ffurf gynharaf a gofnodwyd; roedd eglwys y Santes Fair unwaith yn rhan o fynachlog Awstinaidd, rhannau ohoni o’r 12g, a ddiddymwyd tua 1536; cyrhaeddodd Rheilffordd Eryri a adferwyd y pentref, ac agorodd ei gorsaf i’r cyhoedd ym mis Ebrill 2009, gan ei chysylltu â Chaernarfon a Phorthmadog; bu Alfred Bestall (1892–1986) yn byw am flynyddoedd mewn bwthyn wrth droed Mynydd Sygun, ac ysgrifennu a darlunio straeon Rupert yno; mae ceunant Glaslyn yn rhedeg rhwng bryniau serth coediog; 460 o bobl yn 2021.
| Cofnod cyntaf yr enw | 1258FfynhonnellBeddgelert ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i enwi ar ôl Sant Gelert, a ymsefydlodd yma yn yr 8g; Bekelert, o 1258, yw’r ffurf gynharaf a gofnodwyd; roedd eglwys y Santes Fair unwaith yn rhan o fynachlog Awstinaidd, rhannau ohoni o’r 12g, a ddiddymwyd tua 1536; cyrhaeddodd Rheilffordd Eryri a adferwyd y pentref, ac agorodd ei gorsaf i’r cyhoedd ym mis Ebrill 2009, gan ei chysylltu â Chaernarfon a Phorthmadog; bu Alfred Bestall (1892–1986) yn byw am flynyddoedd mewn bwthyn wrth droed Mynydd Sygun, ac ysgrifennu a darlunio straeon Rupert yno; mae ceunant Glaslyn yn rhedeg rhwng bryniau serth coediog; 460 o bobl yn 2021. |
|---|---|
| Cloddio Dinas Emrys | 1910 a 1954–56FfynhonnellDinas Emrys ↗Wikipedia (Saesneg)Dinas Emrys, caer Emrys, bryn creigiog coediog ger Beddgelert, yn codi tua 76 m uwch dyffryn Glaslyn uwchben pen deheuol Llyn Dinas; erys rhagfuriau cerrig a sylfaen gorthwr; cafodd cloddio yn 1910 a 1954–56 sawl cyfnod o fyw ar y bryn, y cynharaf yn Oes yr Haearn, efallai’r ganrif 1af neu’r 2il, ac eraill hyd y 5ed ganrif, oes Gwrtheyrn ac Emrys; cafodd H. N. Savory furiau 2.5 i 3 m o drwch yn amgáu tua hectar, a llyn y tu mewn gyda llwyfan uwch ei ben, fel y disgrifia’r Historia Brittonum; yn yr Historia Brittonum ni safai tŵr Gwrtheyrn nes i’r bachgen Emrys ddangos iddo’r llyn a’r ddwy ddraig oddi tano, draig goch y Brythoniaid a draig wen y goresgynwyr; yn Lludd a Llefelys claddodd y Brenin Lludd y ddwy ddraig yn y lle hwn, a elwid bryd hynny yn Ddinas Ffaraon Dandde, ac yn ddiweddarach yn Ddinas Emreis; credir yn gyffredinol fod y tŵr hirsgwar yn rhan o gastell tywysogion Gwynedd. |
| Ailagor yr orsaf | 2009FfynhonnellBeddgelert ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i enwi ar ôl Sant Gelert, a ymsefydlodd yma yn yr 8g; Bekelert, o 1258, yw’r ffurf gynharaf a gofnodwyd; roedd eglwys y Santes Fair unwaith yn rhan o fynachlog Awstinaidd, rhannau ohoni o’r 12g, a ddiddymwyd tua 1536; cyrhaeddodd Rheilffordd Eryri a adferwyd y pentref, ac agorodd ei gorsaf i’r cyhoedd ym mis Ebrill 2009, gan ei chysylltu â Chaernarfon a Phorthmadog; bu Alfred Bestall (1892–1986) yn byw am flynyddoedd mewn bwthyn wrth droed Mynydd Sygun, ac ysgrifennu a darlunio straeon Rupert yno; mae ceunant Glaslyn yn rhedeg rhwng bryniau serth coediog; 460 o bobl yn 2021. |
Ar Ddinas Emrys, uwchben y dyffryn, mae Hanes y Brytaniaid yn adrodd sut y dangosodd y bachgen Emrys i Wrtheyrn y pwll dan ei dŵr a’r ddwy ddraig ynddo, a draig goch y Brythoniaid. Cafwyd yn y cloddio furiau hyd at dri metr o drwch a phwll â llwyfan uwch ei ben, yn union fel y disgrifia’r hen lyfr.FfynhonnellDinas Emrys ↗Wikipedia (Saesneg)Dinas Emrys, caer Emrys, bryn creigiog coediog ger Beddgelert, yn codi tua 76 m uwch dyffryn Glaslyn uwchben pen deheuol Llyn Dinas; erys rhagfuriau cerrig a sylfaen gorthwr; cafodd cloddio yn 1910 a 1954–56 sawl cyfnod o fyw ar y bryn, y cynharaf yn Oes yr Haearn, efallai’r ganrif 1af neu’r 2il, ac eraill hyd y 5ed ganrif, oes Gwrtheyrn ac Emrys; cafodd H. N. Savory furiau 2.5 i 3 m o drwch yn amgáu tua hectar, a llyn y tu mewn gyda llwyfan uwch ei ben, fel y disgrifia’r Historia Brittonum; yn yr Historia Brittonum ni safai tŵr Gwrtheyrn nes i’r bachgen Emrys ddangos iddo’r llyn a’r ddwy ddraig oddi tano, draig goch y Brythoniaid a draig wen y goresgynwyr; yn Lludd a Llefelys claddodd y Brenin Lludd y ddwy ddraig yn y lle hwn, a elwid bryd hynny yn Ddinas Ffaraon Dandde, ac yn ddiweddarach yn Ddinas Emreis; credir yn gyffredinol fod y tŵr hirsgwar yn rhan o gastell tywysogion Gwynedd.
Roedd eglwys y Santes Fair unwaith yn rhan o dŷ Awstinaidd, ac mae rhannau ohoni o’r 1100au.FfynhonnellBeddgelert ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i enwi ar ôl Sant Gelert, a ymsefydlodd yma yn yr 8g; Bekelert, o 1258, yw’r ffurf gynharaf a gofnodwyd; roedd eglwys y Santes Fair unwaith yn rhan o fynachlog Awstinaidd, rhannau ohoni o’r 12g, a ddiddymwyd tua 1536; cyrhaeddodd Rheilffordd Eryri a adferwyd y pentref, ac agorodd ei gorsaf i’r cyhoedd ym mis Ebrill 2009, gan ei chysylltu â Chaernarfon a Phorthmadog; bu Alfred Bestall (1892–1986) yn byw am flynyddoedd mewn bwthyn wrth droed Mynydd Sygun, ac ysgrifennu a darlunio straeon Rupert yno; mae ceunant Glaslyn yn rhedeg rhwng bryniau serth coediog; 460 o bobl yn 2021.
Bu Alfred Bestall yn byw am flynyddoedd mewn bwthyn wrth droed Mynydd Sygun, ac ysgrifennu a darlunio straeon Rupert yno.FfynhonnellBeddgelert ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i enwi ar ôl Sant Gelert, a ymsefydlodd yma yn yr 8g; Bekelert, o 1258, yw’r ffurf gynharaf a gofnodwyd; roedd eglwys y Santes Fair unwaith yn rhan o fynachlog Awstinaidd, rhannau ohoni o’r 12g, a ddiddymwyd tua 1536; cyrhaeddodd Rheilffordd Eryri a adferwyd y pentref, ac agorodd ei gorsaf i’r cyhoedd ym mis Ebrill 2009, gan ei chysylltu â Chaernarfon a Phorthmadog; bu Alfred Bestall (1892–1986) yn byw am flynyddoedd mewn bwthyn wrth droed Mynydd Sygun, ac ysgrifennu a darlunio straeon Rupert yno; mae ceunant Glaslyn yn rhedeg rhwng bryniau serth coediog; 460 o bobl yn 2021.
Daeth Rheilffordd Eryri a adferwyd yn ôl i Feddgelert, ac agorodd ei gorsaf ym mis Ebrill 2009, gan gysylltu’r pentref â Chaernarfon a Phorthmadog.FfynhonnellBeddgelert ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i enwi ar ôl Sant Gelert, a ymsefydlodd yma yn yr 8g; Bekelert, o 1258, yw’r ffurf gynharaf a gofnodwyd; roedd eglwys y Santes Fair unwaith yn rhan o fynachlog Awstinaidd, rhannau ohoni o’r 12g, a ddiddymwyd tua 1536; cyrhaeddodd Rheilffordd Eryri a adferwyd y pentref, ac agorodd ei gorsaf i’r cyhoedd ym mis Ebrill 2009, gan ei chysylltu â Chaernarfon a Phorthmadog; bu Alfred Bestall (1892–1986) yn byw am flynyddoedd mewn bwthyn wrth droed Mynydd Sygun, ac ysgrifennu a darlunio straeon Rupert yno; mae ceunant Glaslyn yn rhedeg rhwng bryniau serth coediog; 460 o bobl yn 2021.
Dinas EmrysGelert, y ci ffyddlon
Ar fap y trefi →Telynores, ymgodymwraig, cychwraig a heliwr Eryri, a wnaed yn enwog gan Thomas Pennant fel Brenhines y Llynnoedd.
Marged ferch IfanFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf