Beuno Sant
Sefydlydd Clynnog Fawr (cronicl cynnar:Buchedd Beuno, 1346)Sant Clynnog Fawr yn Llŷn, y daeth ei eglwys yn arhosfan fawr ar ffordd y pererinion i Enlli. Yn ôl traddodiad Cymru adferodd ei nith Gwenfrewi yn fyw.
Beuno Sant
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Gwynedd
Gwynedd
Sefydlodd Beuno ei eglwys yma yn y 600au, a thynnodd ei greirfa bererinion am naw can mlynedd. Codwyd yr eglwys fawr sy’n sefyll heddiw tua 1500 i bererinion ar y ffordd i Enlli.
Llun: Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr · Rhion, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Clynnog Fawr: lle’r celyn (celynnog), a ‘fawr’ am ei heglwys fawr
Clynnog Fawr
Clynnog Fawr yw pentref Beuno. Rhoddodd Gwyddaint, cefnder y Brenin Cadwallon, ei dir yma i Dduw a Beuno am byth, a sefydlodd Beuno ei fynachlog yma a marw yma mewn hedd yn 640.FfynhonnellSaint Beuno ↗Wikipedia (Saesneg)Beuno (Lladin Bonus; bu farw 640), abad, cyffeswr a sant Cymreig o’r seithfed ganrif; gŵyl 21 Ebrill, neu 20 Ebrill yn y calendr Catholig i Gymru; dywedir iddo gael ei eni yn Aberriw ym Mhowys, yn ŵyr i dywysog o deulu brenhinol y fro; wedi’i addysgu a’i ordeinio ym Mangor, daeth yn genhadwr gweithgar gyda chefnogaeth Cadfan, brenin Gwynedd; rhoddodd Gwyddaint, cefnder i’r brenin Cadwallon, ‘i Dduw a Beuno am byth’ ei dir yng Nghlynnog Fawr, lle sefydlodd Beuno ei fynachlog a marw’n dawel; priodolir iddo atgyfodi saith o bobl, yn eu plith ei nith Gwenfrewi a’i ddisgybl a’i gefnder Aelhaearn; mae un ar ddeg o eglwysi’n dwyn ei enw, gan gynnwys Clynnog Fawr a Culbone ar arfordir Gwlad yr Haf; mae capel ei fedd yng Nghlynnog wedi goroesi; mae St Beuno’s yn Nhremeirchion ger Llanelwy, a fu’n goleg diwinyddol, bellach yn ganolfan encil yr Iesuwyr.
| Marw Beuno | 640FfynhonnellSaint Beuno ↗Wikipedia (Saesneg)Beuno (Lladin Bonus; bu farw 640), abad, cyffeswr a sant Cymreig o’r seithfed ganrif; gŵyl 21 Ebrill, neu 20 Ebrill yn y calendr Catholig i Gymru; dywedir iddo gael ei eni yn Aberriw ym Mhowys, yn ŵyr i dywysog o deulu brenhinol y fro; wedi’i addysgu a’i ordeinio ym Mangor, daeth yn genhadwr gweithgar gyda chefnogaeth Cadfan, brenin Gwynedd; rhoddodd Gwyddaint, cefnder i’r brenin Cadwallon, ‘i Dduw a Beuno am byth’ ei dir yng Nghlynnog Fawr, lle sefydlodd Beuno ei fynachlog a marw’n dawel; priodolir iddo atgyfodi saith o bobl, yn eu plith ei nith Gwenfrewi a’i ddisgybl a’i gefnder Aelhaearn; mae un ar ddeg o eglwysi’n dwyn ei enw, gan gynnwys Clynnog Fawr a Culbone ar arfordir Gwlad yr Haf; mae capel ei fedd yng Nghlynnog wedi goroesi; mae St Beuno’s yn Nhremeirchion ger Llanelwy, a fu’n goleg diwinyddol, bellach yn ganolfan encil yr Iesuwyr. |
|---|---|
| Cangell a chroesfeydd | tua 1480 hyd 1486FfynhonnellSt Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Beuno, Clynnog Fawr, Gwynedd, ynghlwm wrth Gapel Beuno a thua 322 m i’r gogledd-ddwyrain o Ffynnon Beuno; sefydlodd Beuno, abad o’r 7fed ganrif, glas ar y safle a’i gladdu yno; disgrifiwyd gan y Comisiwn Brenhinol fel ‘un o’r rhai mwyaf nodedig yng Ngogledd Cymru’; rhestredig Gradd I; y gangell a’r croesfreichiau tua 1480, wedi’u gorffen erbyn 1486, corff yr eglwys tua 1500, y tŵr a Chapel Beuno ddechrau’r 16eg ganrif, a’u ffenestri fel tŵr Eglwys Gadeiriol Bangor, a orffennwyd yn 1532; cofnodir i’r Llychlynwyr losgi’r eglwys yn 978; pwll petryal mewn mur cerrig garw yw Ffynnon Beuno, ar gyrion y pentref i’r de-orllewin o’r eglwys. |
| Croglen | 1531FfynhonnellSt Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 43699): codwyd croesfa ddwyreiniol Eglwys Beuno tua 1480–1486; estynnwyd corff yr eglwys tua’r gorllewin ryw ugain mlynedd yn ddiweddarach, ac ychwanegwyd y tŵr gorllewinol a festri dau lawr ddechrau’r 16eg ganrif; adferwyd ar wahanol adegau rhwng 1848 a 1940; tu mewn eang â muriau gwyngalchog; croglen o 1531 wedi’i phaentio â phatrwm guilloche a llythrennau, pulpud wythonglog paneli o tua 1700, a seddau côr cain o tua 1500. |
Roedd clas Beuno’n fan aros pwysig i bererinion ar eu ffordd i Ynys Enlli, ac erbyn diwedd y 1400au roedd yn eglwys golegol, un o chwech yn unig yng Nghymru.FfynhonnellClynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir mai safle mynachlog a sefydlwyd gan Feuno ar ddechrau’r seithfed ganrif ydyw; man aros pwysig i bererinion ar eu ffordd i Enlli; Cyff Beuno, cist bren hynafol wedi’i naddu o un darn o onnen; deial haul o ddiwedd y ddegfed ganrif i ddechrau’r ddeuddegfed; Ffynnon Beuno ym mhen de-orllewinol y pentref; erbyn diwedd y 15fed ganrif eglwys golegol, un o chwech yn unig yng Nghymru.
Geilw’r Comisiwn Brenhinol yr eglwys a godwyd rhwng tua 1480 a dechrau’r 1500au, a chapel Beuno ynghlwm wrthi, yn un o’r rhai mwyaf nodedig yn y gogledd. Y tu mewn mae croglen o 1531 a seddau côr gwych o tua 1500.FfynonellauSt Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Beuno, Clynnog Fawr, Gwynedd, ynghlwm wrth Gapel Beuno a thua 322 m i’r gogledd-ddwyrain o Ffynnon Beuno; sefydlodd Beuno, abad o’r 7fed ganrif, glas ar y safle a’i gladdu yno; disgrifiwyd gan y Comisiwn Brenhinol fel ‘un o’r rhai mwyaf nodedig yng Ngogledd Cymru’; rhestredig Gradd I; y gangell a’r croesfreichiau tua 1480, wedi’u gorffen erbyn 1486, corff yr eglwys tua 1500, y tŵr a Chapel Beuno ddechrau’r 16eg ganrif, a’u ffenestri fel tŵr Eglwys Gadeiriol Bangor, a orffennwyd yn 1532; cofnodir i’r Llychlynwyr losgi’r eglwys yn 978; pwll petryal mewn mur cerrig garw yw Ffynnon Beuno, ar gyrion y pentref i’r de-orllewin o’r eglwys.St Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 43699): codwyd croesfa ddwyreiniol Eglwys Beuno tua 1480–1486; estynnwyd corff yr eglwys tua’r gorllewin ryw ugain mlynedd yn ddiweddarach, ac ychwanegwyd y tŵr gorllewinol a festri dau lawr ddechrau’r 16eg ganrif; adferwyd ar wahanol adegau rhwng 1848 a 1940; tu mewn eang â muriau gwyngalchog; croglen o 1531 wedi’i phaentio â phatrwm guilloche a llythrennau, pulpud wythonglog paneli o tua 1700, a seddau côr cain o tua 1500.
Daliai Cyff Beuno, cist hynafol wedi’i naddu o un darn o onnen, roddion y pererinion, ac mae deial haul yn y fynwent o rhwng diwedd y 900au a dechrau’r 1100au.FfynhonnellClynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir mai safle mynachlog a sefydlwyd gan Feuno ar ddechrau’r seithfed ganrif ydyw; man aros pwysig i bererinion ar eu ffordd i Enlli; Cyff Beuno, cist bren hynafol wedi’i naddu o un darn o onnen; deial haul o ddiwedd y ddegfed ganrif i ddechrau’r ddeuddegfed; Ffynnon Beuno ym mhen de-orllewinol y pentref; erbyn diwedd y 15fed ganrif eglwys golegol, un o chwech yn unig yng Nghymru.
Mae ffynnon Beuno, pwll â mur carreg, ym mhen de-orllewinol y pentref.FfynonellauSt Beuno’s Church, Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Beuno, Clynnog Fawr, Gwynedd, ynghlwm wrth Gapel Beuno a thua 322 m i’r gogledd-ddwyrain o Ffynnon Beuno; sefydlodd Beuno, abad o’r 7fed ganrif, glas ar y safle a’i gladdu yno; disgrifiwyd gan y Comisiwn Brenhinol fel ‘un o’r rhai mwyaf nodedig yng Ngogledd Cymru’; rhestredig Gradd I; y gangell a’r croesfreichiau tua 1480, wedi’u gorffen erbyn 1486, corff yr eglwys tua 1500, y tŵr a Chapel Beuno ddechrau’r 16eg ganrif, a’u ffenestri fel tŵr Eglwys Gadeiriol Bangor, a orffennwyd yn 1532; cofnodir i’r Llychlynwyr losgi’r eglwys yn 978; pwll petryal mewn mur cerrig garw yw Ffynnon Beuno, ar gyrion y pentref i’r de-orllewin o’r eglwys.Clynnog Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir mai safle mynachlog a sefydlwyd gan Feuno ar ddechrau’r seithfed ganrif ydyw; man aros pwysig i bererinion ar eu ffordd i Enlli; Cyff Beuno, cist bren hynafol wedi’i naddu o un darn o onnen; deial haul o ddiwedd y ddegfed ganrif i ddechrau’r ddeuddegfed; Ffynnon Beuno ym mhen de-orllewinol y pentref; erbyn diwedd y 15fed ganrif eglwys golegol, un o chwech yn unig yng Nghymru.
Sant Clynnog Fawr yn Llŷn, y daeth ei eglwys yn arhosfan fawr ar ffordd y pererinion i Enlli. Yn ôl traddodiad Cymru adferodd ei nith Gwenfrewi yn fyw.
Beuno SantMae Sant Beuno yn sefydlu ei eglwys yng Nghlynnog Fawr yn Arfon. Mae pererinion ar y ffordd i Ynys Enlli yn aros wrth ei greirfa am fil o flynyddoedd.
Beuno yng Nghlynnog FawrFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf