R. Williams Parry
Bardd yr Haf (wedi’i gofnodi)Bardd Dyffryn Nantlle a enillodd y gadair yn 1910 ag Yr Haf ac a ysgrifennodd rai o gerddi mwyaf annwyl y Gymraeg, yn eu plith ei englynion i Hedd Wyn.
R. Williams Parry

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Gwynedd
Gwynedd
Pentref chwarel yn Nyffryn Nantlle, wrth bwll mawr dan ddŵr chwarel Dorothea. Ganwyd y bardd R. Williams Parry yma yn 1884.
Llun: Capel Seion, Tal-y-sarn · Chris Andrews, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Tal-y-sarn: pen draw’r sarn (tâl + y + sarn)
Tal-y-sarn
Talysarn
Saif Tal-y-sarn ymhlith pyllau llechi mawr Dyffryn Nantlle. Yma y bu’r pregethwr John Jones yn byw ac yma y ganed y bardd R. Williams Parry.FfynhonnellTalysarn ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yng nghwm chwareli llechi Nantlle; ymsefydlodd John Jones (1796–1857), y pregethwr Methodist, yma, gan gadw siop a pherchen chwarel ochr yn ochr â’i bregethu; ganed Robert Williams Parry yn 37 Station Road, lle mae plac yn ei gofio; gallai 72.3% o’r bobl dros dair oed siarad Cymraeg yn 2021, i fyny o 70.7% yn 2011.
| Gweithio chwarel Dorothea | 1820au hyd 1970FfynhonnellDorothea Quarry ↗Wikipedia (Saesneg)Gweithiwyd o ddechrau’r 1820au nes iddi gau yn 1970; mae un o’i chwe phwll yn mynd i lawr 106 m; prynwyd hi am £3,000 gan griw o chwarelwyr dan arweiniad John Robinson, William Owen a John Jones; gweithiai tua 200 o ddynion yno yng nghanol y 19g a dros 350 yn y 1930au; dywedir mai ei pheiriant trawst Cernywaidd, a osodwyd yn 1904 i bwmpio’r pyllau ac a ddefnyddiwyd hyd 1951, oedd yr injan Gernywaidd newydd olaf a wnaed, ac mae’n sefyll yn ei thŷ injan Gradd I; llanwodd y pyllau wedi i’r gwaith ddod i ben ac maent yn llynnoedd dwfn heddiw. |
|---|---|
| Peiriant trawst | 1904FfynhonnellDorothea Quarry ↗Wikipedia (Saesneg)Gweithiwyd o ddechrau’r 1820au nes iddi gau yn 1970; mae un o’i chwe phwll yn mynd i lawr 106 m; prynwyd hi am £3,000 gan griw o chwarelwyr dan arweiniad John Robinson, William Owen a John Jones; gweithiai tua 200 o ddynion yno yng nghanol y 19g a dros 350 yn y 1930au; dywedir mai ei pheiriant trawst Cernywaidd, a osodwyd yn 1904 i bwmpio’r pyllau ac a ddefnyddiwyd hyd 1951, oedd yr injan Gernywaidd newydd olaf a wnaed, ac mae’n sefyll yn ei thŷ injan Gradd I; llanwodd y pyllau wedi i’r gwaith ddod i ben ac maent yn llynnoedd dwfn heddiw. |
| Siaradwyr Cymraeg yn 2021 | 72.3%FfynhonnellTalysarn ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yng nghwm chwareli llechi Nantlle; ymsefydlodd John Jones (1796–1857), y pregethwr Methodist, yma, gan gadw siop a pherchen chwarel ochr yn ochr â’i bregethu; ganed Robert Williams Parry yn 37 Station Road, lle mae plac yn ei gofio; gallai 72.3% o’r bobl dros dair oed siarad Cymraeg yn 2021, i fyny o 70.7% yn 2011. |
Gweithiwyd chwarel Dorothea o ddechrau’r 1820au hyd 1970, ac mae un o’i chwe phwll yn mynd i lawr 106 metr. Prynodd criw o chwarelwyr dan arweiniad John Robinson, William Owen a John Jones hi am £3,000, a gweithiai dros 350 o ddynion yno yn y 1930au.FfynhonnellDorothea Quarry ↗Wikipedia (Saesneg)Gweithiwyd o ddechrau’r 1820au nes iddi gau yn 1970; mae un o’i chwe phwll yn mynd i lawr 106 m; prynwyd hi am £3,000 gan griw o chwarelwyr dan arweiniad John Robinson, William Owen a John Jones; gweithiai tua 200 o ddynion yno yng nghanol y 19g a dros 350 yn y 1930au; dywedir mai ei pheiriant trawst Cernywaidd, a osodwyd yn 1904 i bwmpio’r pyllau ac a ddefnyddiwyd hyd 1951, oedd yr injan Gernywaidd newydd olaf a wnaed, ac mae’n sefyll yn ei thŷ injan Gradd I; llanwodd y pyllau wedi i’r gwaith ddod i ben ac maent yn llynnoedd dwfn heddiw.
Dywedir mai ei pheiriant trawst Cernywaidd, a osodwyd yn 1904 i bwmpio’r pyllau’n sych, yw’r injan Gernywaidd newydd olaf a wnaed erioed, ac mae’n sefyll o hyd yn ei thŷ injan Gradd I.FfynhonnellDorothea Quarry ↗Wikipedia (Saesneg)Gweithiwyd o ddechrau’r 1820au nes iddi gau yn 1970; mae un o’i chwe phwll yn mynd i lawr 106 m; prynwyd hi am £3,000 gan griw o chwarelwyr dan arweiniad John Robinson, William Owen a John Jones; gweithiai tua 200 o ddynion yno yng nghanol y 19g a dros 350 yn y 1930au; dywedir mai ei pheiriant trawst Cernywaidd, a osodwyd yn 1904 i bwmpio’r pyllau ac a ddefnyddiwyd hyd 1951, oedd yr injan Gernywaidd newydd olaf a wnaed, ac mae’n sefyll yn ei thŷ injan Gradd I; llanwodd y pyllau wedi i’r gwaith ddod i ben ac maent yn llynnoedd dwfn heddiw.
Ymsefydlodd y pregethwr Methodist John Jones (1796–1857) yn y pentref a chadw siop a chwarel ochr yn ochr â’i bregethu, ac fe’i hadwaenir drwy Gymru fel John Jones, Tal-y-sarn.FfynhonnellTalysarn ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yng nghwm chwareli llechi Nantlle; ymsefydlodd John Jones (1796–1857), y pregethwr Methodist, yma, gan gadw siop a pherchen chwarel ochr yn ochr â’i bregethu; ganed Robert Williams Parry yn 37 Station Road, lle mae plac yn ei gofio; gallai 72.3% o’r bobl dros dair oed siarad Cymraeg yn 2021, i fyny o 70.7% yn 2011.
Ganed Robert Williams Parry yn 37 Station Road ar 6 Mawrth 1884. Enillodd y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1910 gyda’r Haf, yr awdl eisteddfodol fwyaf adnabyddus ac edmygedig yn yr 20g, ac mae ei englynion coffa i Hedd Wyn ymhlith ei waith mwyaf nodedig.FfynonellauR. Williams Parry ↗Wikipedia (Saesneg)Robert Williams Parry (6 Mawrth 1884 – 4 Ionawr 1956), un o feirdd Cymraeg mwyaf nodedig yr 20fed ganrif; ganed yn Nhal-y-sarn yn Nyffryn Nantlle, cefnder cyntaf i’r llenorion T. H. Parry-Williams a Syr Thomas Parry; wedi ei briodas yn 1923 bu’n byw ym Methesda; enillodd gydnabyddiaeth eang â chadair Eisteddfod Genedlaethol 1910 am ‘Yr Haf’, a ddisgrifiwyd fel ‘yr enwocaf a’r mwyaf edmygedig o holl awdlau eisteddfodol yr 20fed ganrif’; ymhlith ei weithiau mwyaf nodedig mae ‘Y Llwynog’, ‘Eifionydd’ a’i ‘Englynion coffa Hedd Wyn’, lle mae’n defnyddio’r englyn a’r gynghanedd i alaru am Hedd Wyn, a laddwyd yn Passchendaele yn 1917 ac a ddyfarnwyd y gadair wedi ei farw; roedd Parry, dair blynedd yn hŷn, yn ddylanwad mawr ar Hedd Wyn.Talysarn ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yng nghwm chwareli llechi Nantlle; ymsefydlodd John Jones (1796–1857), y pregethwr Methodist, yma, gan gadw siop a pherchen chwarel ochr yn ochr â’i bregethu; ganed Robert Williams Parry yn 37 Station Road, lle mae plac yn ei gofio; gallai 72.3% o’r bobl dros dair oed siarad Cymraeg yn 2021, i fyny o 70.7% yn 2011.
Bardd Dyffryn Nantlle a enillodd y gadair yn 1910 ag Yr Haf ac a ysgrifennodd rai o gerddi mwyaf annwyl y Gymraeg, yn eu plith ei englynion i Hedd Wyn.
R. Williams ParryFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf