Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Gwynedd

Gwynedd

Tal-y-sarn · Talysarn

Pentref chwarel yn Nyffryn Nantlle, wrth bwll mawr dan ddŵr chwarel Dorothea. Ganwyd y bardd R. Williams Parry yma yn 1884.

Llun: Capel Seion, Tal-y-sarn · Chris Andrews, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
GwyneddYn Gymraeg: Tal-y-sarn53.054° N, 4.258° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Tal-y-sarn: pen draw’r sarn (tâl + y + sarn)

Tal-y-sarn

  • Tal tal
  • y y fannod
  • sarn sarn

Talysarn

  • Tal tal
  • y y fannod
  • sarn sarn

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Tal-y-sarn ymhlith pyllau llechi mawr Dyffryn Nantlle. Yma y bu’r pregethwr John Jones yn byw ac yma y ganed y bardd R. Williams Parry.

Gweithio chwarel Dorothea1820au hyd 1970
Peiriant trawst1904
Siaradwyr Cymraeg yn 202172.3%

Dorothea

Gweithiwyd chwarel Dorothea o ddechrau’r 1820au hyd 1970, ac mae un o’i chwe phwll yn mynd i lawr 106 metr. Prynodd criw o chwarelwyr dan arweiniad John Robinson, William Owen a John Jones hi am £3,000, a gweithiai dros 350 o ddynion yno yn y 1930au.

Yr injan Gernywaidd

Dywedir mai ei pheiriant trawst Cernywaidd, a osodwyd yn 1904 i bwmpio’r pyllau’n sych, yw’r injan Gernywaidd newydd olaf a wnaed erioed, ac mae’n sefyll o hyd yn ei thŷ injan Gradd I.

John Jones, Tal-y-sarn

Ymsefydlodd y pregethwr Methodist John Jones (1796–1857) yn y pentref a chadw siop a chwarel ochr yn ochr â’i bregethu, ac fe’i hadwaenir drwy Gymru fel John Jones, Tal-y-sarn.

R. Williams Parry

Ganed Robert Williams Parry yn 37 Station Road ar 6 Mawrth 1884. Enillodd y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1910 gyda’r Haf, yr awdl eisteddfodol fwyaf adnabyddus ac edmygedig yn yr 20g, ac mae ei englynion coffa i Hedd Wyn ymhlith ei waith mwyaf nodedig.

R. Williams Parry

Ar fap y trefi →

Cestyll gerllaw

Pobl Tal-y-sarn

1884–1956

R. Williams Parry

Bardd yr Haf (wedi’i gofnodi)

Bardd Dyffryn Nantlle a enillodd y gadair yn 1910 ag Yr Haf ac a ysgrifennodd rai o gerddi mwyaf annwyl y Gymraeg, yn eu plith ei englynion i Hedd Wyn.

R. Williams Parry

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf