Tyfodd Pen-y-groes lle mae’r ffyrdd o Garmel, Rhyd-ddu a Phontllyfni’n croesi ffordd Caernarfon i Borthmadog, ac mae’n dal yn fan siopa a chwrdd Dyffryn Nantlle.FfynhonnellPenygroes, Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)O pen, y a croes, lle mae’r ffyrdd o Garmel, Rhyd-ddu a Phontllyfni’n croesi ffordd Caernarfon i Borthmadog; yn hen wlad y chwareli llechi yn Nyffryn Nantlle, ac yn brif ganolfan siopa’r dyffryn o hyd; siaradai 88% o’i bobl Gymraeg yn 2011, un o ardaloedd mwyaf Cymraeg y wlad; mae Ysgol Dyffryn Nantlle’n dysgu o leiaf 80% o’i phynciau drwy’r Gymraeg; caeodd Rheilffordd Sir Gaernarfon yn 1964 ac mae llwybr beicio Lôn Eifion yn dilyn ei llwybr; mae’r ysgolhaig Dafydd Glyn Jones a’r canwr Bryn Fôn ymhlith ei phobl; 1,793 o bobl yn 2011.
Siaradwyr Cymraeg yn 2011
88%FfynhonnellPenygroes, Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)O pen, y a croes, lle mae’r ffyrdd o Garmel, Rhyd-ddu a Phontllyfni’n croesi ffordd Caernarfon i Borthmadog; yn hen wlad y chwareli llechi yn Nyffryn Nantlle, ac yn brif ganolfan siopa’r dyffryn o hyd; siaradai 88% o’i bobl Gymraeg yn 2011, un o ardaloedd mwyaf Cymraeg y wlad; mae Ysgol Dyffryn Nantlle’n dysgu o leiaf 80% o’i phynciau drwy’r Gymraeg; caeodd Rheilffordd Sir Gaernarfon yn 1964 ac mae llwybr beicio Lôn Eifion yn dilyn ei llwybr; mae’r ysgolhaig Dafydd Glyn Jones a’r canwr Bryn Fôn ymhlith ei phobl; 1,793 o bobl yn 2011.
Pobl yn 2011
1,793FfynhonnellPenygroes, Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)O pen, y a croes, lle mae’r ffyrdd o Garmel, Rhyd-ddu a Phontllyfni’n croesi ffordd Caernarfon i Borthmadog; yn hen wlad y chwareli llechi yn Nyffryn Nantlle, ac yn brif ganolfan siopa’r dyffryn o hyd; siaradai 88% o’i bobl Gymraeg yn 2011, un o ardaloedd mwyaf Cymraeg y wlad; mae Ysgol Dyffryn Nantlle’n dysgu o leiaf 80% o’i phynciau drwy’r Gymraeg; caeodd Rheilffordd Sir Gaernarfon yn 1964 ac mae llwybr beicio Lôn Eifion yn dilyn ei llwybr; mae’r ysgolhaig Dafydd Glyn Jones a’r canwr Bryn Fôn ymhlith ei phobl; 1,793 o bobl yn 2011.
Cau’r rheilffordd
1964FfynhonnellPenygroes, Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)O pen, y a croes, lle mae’r ffyrdd o Garmel, Rhyd-ddu a Phontllyfni’n croesi ffordd Caernarfon i Borthmadog; yn hen wlad y chwareli llechi yn Nyffryn Nantlle, ac yn brif ganolfan siopa’r dyffryn o hyd; siaradai 88% o’i bobl Gymraeg yn 2011, un o ardaloedd mwyaf Cymraeg y wlad; mae Ysgol Dyffryn Nantlle’n dysgu o leiaf 80% o’i phynciau drwy’r Gymraeg; caeodd Rheilffordd Sir Gaernarfon yn 1964 ac mae llwybr beicio Lôn Eifion yn dilyn ei llwybr; mae’r ysgolhaig Dafydd Glyn Jones a’r canwr Bryn Fôn ymhlith ei phobl; 1,793 o bobl yn 2011.
Lleu yn Nantlle
Ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi cafodd Gwydion Lleu Llaw Gyffes ar ffurf eryr mewn derwen yn Nantlle.FfynhonnellLleu Llaw Gyffes ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Arianrhod a fagwyd gan Wydion; ei enw, ei arfau a’i wraig o flodau; gwaywffon Gronw, yr eryr yn y dderwen yn Nantlle, a’r llech a drywanwyd ar y Cynfal; ei enw a Lugus y Galiaid.
Cwm y llechi
Saif Pen-y-groes yn hen wlad chwareli llechi Dyffryn Nantlle, ac er i’r rhan fwyaf o’r chwareli gau, y pentref yw canol y dyffryn o hyd.FfynhonnellPenygroes, Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)O pen, y a croes, lle mae’r ffyrdd o Garmel, Rhyd-ddu a Phontllyfni’n croesi ffordd Caernarfon i Borthmadog; yn hen wlad y chwareli llechi yn Nyffryn Nantlle, ac yn brif ganolfan siopa’r dyffryn o hyd; siaradai 88% o’i bobl Gymraeg yn 2011, un o ardaloedd mwyaf Cymraeg y wlad; mae Ysgol Dyffryn Nantlle’n dysgu o leiaf 80% o’i phynciau drwy’r Gymraeg; caeodd Rheilffordd Sir Gaernarfon yn 1964 ac mae llwybr beicio Lôn Eifion yn dilyn ei llwybr; mae’r ysgolhaig Dafydd Glyn Jones a’r canwr Bryn Fôn ymhlith ei phobl; 1,793 o bobl yn 2011.
Calon y Gymraeg
Yn 2011 siaradai 88 o bob cant o’r bobl yma Gymraeg, un o’r lleoedd mwyaf Cymraeg yn y wlad, ac mae Ysgol Dyffryn Nantlle’n dysgu o leiaf 80% o’i phynciau drwy’r Gymraeg.FfynhonnellPenygroes, Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)O pen, y a croes, lle mae’r ffyrdd o Garmel, Rhyd-ddu a Phontllyfni’n croesi ffordd Caernarfon i Borthmadog; yn hen wlad y chwareli llechi yn Nyffryn Nantlle, ac yn brif ganolfan siopa’r dyffryn o hyd; siaradai 88% o’i bobl Gymraeg yn 2011, un o ardaloedd mwyaf Cymraeg y wlad; mae Ysgol Dyffryn Nantlle’n dysgu o leiaf 80% o’i phynciau drwy’r Gymraeg; caeodd Rheilffordd Sir Gaernarfon yn 1964 ac mae llwybr beicio Lôn Eifion yn dilyn ei llwybr; mae’r ysgolhaig Dafydd Glyn Jones a’r canwr Bryn Fôn ymhlith ei phobl; 1,793 o bobl yn 2011.
Pobl Pen-y-groes
Mae’r ysgolhaig a’r geiriadurwr Dafydd Glyn Jones a’r actor a’r canwr Bryn Fôn ymhlith pobl y pentref, a’r hen reilffordd yw llwybr beicio Lôn Eifion heddiw.FfynhonnellPenygroes, Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)O pen, y a croes, lle mae’r ffyrdd o Garmel, Rhyd-ddu a Phontllyfni’n croesi ffordd Caernarfon i Borthmadog; yn hen wlad y chwareli llechi yn Nyffryn Nantlle, ac yn brif ganolfan siopa’r dyffryn o hyd; siaradai 88% o’i bobl Gymraeg yn 2011, un o ardaloedd mwyaf Cymraeg y wlad; mae Ysgol Dyffryn Nantlle’n dysgu o leiaf 80% o’i phynciau drwy’r Gymraeg; caeodd Rheilffordd Sir Gaernarfon yn 1964 ac mae llwybr beicio Lôn Eifion yn dilyn ei llwybr; mae’r ysgolhaig Dafydd Glyn Jones a’r canwr Bryn Fôn ymhlith ei phobl; 1,793 o bobl yn 2011.
Swynwr a chyfarwydd gorau’r byd (cronicl cynnar:· Pedair Cainc y Mabinogi, Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350)
Mab Dôn a nai Math, cyfarwydd gorau’r byd a meistr hud. Magodd Leu, enillodd enw ac arfau iddo, gwnaeth Flodeuwedd o flodau, a dwyn Lleu yn ôl o rith eryr.
Arglwydd Gwynedd, Lleu â’r llaw gyffes (cronicl cynnar:· Pedair Cainc y Mabinogi, Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350)
Mab Arianrhod, a fagwyd gan Wydion, a enillodd ei enw a’i arfau yn erbyn tynghedau ei fam, a briododd Flodeuwedd, a drawyd ac a aeth yn eryr, ac a ddaeth yn ôl i lywodraethu Gwynedd.