Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Ddinbych

Sir Ddinbych

Llangollen

O dan Gastell Dinas Brân ac yn agos at Golofn Eliseg ac abaty Glyn y Groes. Mae’r Eisteddfod Gerddorol Ryngwladol wedi cwrdd yma ers 1947.

Llun: Eglwys Llangollen ac afon Dyfrdwy · Mark Warren 1973, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir Ddinbych52.968° N, 3.171° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Llangollen: llan Collen

Llangollen

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • gollen Collen Santo Collen (treiglad meddal: c → g)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Gorwedd Llangollen yn nyffryn dwfn y Ddyfrdwy, islaw craig Dinas Brân. O’i chwmpas saif cofadeiladau brenhinoedd a thywysogion Powys, a bob mis Gorffennaf mae’n croesawu cantorion a dawnswyr o bedwar ban byd.

EnwLlan Sant Collen
Sefydlu Glyn y Groes1201
Eisteddfod RyngwladolBob Gorffennaf ers 1947

Colofn Eliseg

Ger y dref saif Colofn Eliseg, a godwyd gan Gyngen ap Cadell, brenin Powys, a fu farw yn 855, er anrhydedd i’w hen daid Elisedd ap Gwylog. Dywed ei geiriau i Elisedd ryddhau etifeddiaeth Powys rhag y Saeson ‘â’i gleddyf ac â thân’.

Glyn y Groes

Sefydlodd Madog ap Gruffudd Maelor, tywysog Powys Fadog, abaty Glyn y Groes yn 1201, a’i enwi ar ôl croes Eliseg. Yn ail hanner y 1400au roedd yn enwog am ei ddysg, ei groeso i’r beirdd a’i gasgliad o lawysgrifau Cymraeg.

Caer y frân

Cododd Gruffudd Maelor II gastell Dinas Brân ar y bryn uwchben y dref yn yr 1260au, o fewn cloddiau bryngaer lawer hŷn. Dyma brif gartref tywysogion gogledd Powys, ysblennydd yn ei ddydd.

Ymweld

Cyfrifir pont garreg y dref dros y Ddyfrdwy ymhlith Saith Rhyfeddod Cymru. Cynhaliwyd yr Eisteddfod Ryngwladol bob Gorffennaf ers 1947, ac yn 1955 canodd y Luciano Pavarotti ifanc yma mewn côr o Modena.

LlangollenPiler Eliseg

Ar fap y trefi →

Ar y llinell amser

  1. Colofn Eliseg (wedi’i gofnodi)

    Mae Cyngen o Bowys yn codi croes garreg ger Llangollen i anrhydeddu ei hen daid Elisedd, a enillodd Bowys yn ôl oddi ar y Saeson.

    Colofn Eliseg
  2. Eisteddfod Ryngwladol Llangollen

    Ar ôl y rhyfel, gwahoddir corau a dawnswyr o bob cwr o’r byd i Langollen i ganu mewn heddwch.

    Eisteddfod Ryngwladol Llangollen
  3. Pontcysyllte, Treftadaeth y Byd

    Daw traphont ddŵr Thomas Telford ac un filltir ar ddeg o Gamlas Llangollen yn Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.

    Pontcysyllte, Treftadaeth y Byd

Brwydrau gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf