Madog ap Llywelyn
Tywysog Cymru yng ngwrthryfel 1294 (wedi’i gofnodi)Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap Llywelyn

c. 1352–1430
Cyfreithiwr a chroniclydd o Frynbuga y mae ei gronicl yn cadw geiriau llythyrau Owain Glyndŵr at yr Alban ac Iwerddon.
Llun: Llythyr Pennal gwreiddiol, Mawrth 1406, oddi wrth Owain Glyndŵr at Siarl VI o Ffrainc, gyda’i sêl, yn yr Archives nationales, Paris · Archives nationales (France), CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Roedd Adda o Frynbuga yn offeiriad, yn ddoethur yn y gyfraith ac yn groniclydd mawr Cymreig oes Owain Glyndŵr. Mae ei gronicl Lladin, o 1377 hyd 1421, yn adrodd yr hyn a welodd yn Lloegr, Cymru a Rhufain, ac mae’n cadw union eiriau llythyrau Owain at Frenin yr Alban ac arglwyddi Iwerddon. Heb Adda, byddai llawer o’r hyn a wyddom am wrthryfel Owain ar goll.FfynonellauChronicon Adae de Usk, A.D. 1377–1421 ↗Edward Maunde Thompson (gol. a chyf.), Llundain, 1904 (Saesneg)Copïodd Adda o Frynbuga lythyr Owain Glyndŵr at Robert III, brenin yr Alban, yn 1401 i’w gronicl. Am ddim i’w ddarllen ar-lein.Adam of Usk ↗Wikipedia (Saesneg)Adda o Frynbuga (tua 1352 hyd 1430), offeiriad, cyfreithiwr canonaidd a chroniclydd Cymreig; gyda nawdd Edmund Mortimer astudiodd yn Rhydychen, ennill ei ddoethuriaeth a dysgu’r gyfraith ganonaidd; roedd yn ffyddlon iawn i Sant Teilo ac i Sant Thomas o India; gadawodd am Rufain ym mis Chwefror 1402, cyfarfu â’r Pabau Boniffas IX ac Innocent VII, ac fe’i henwyd yn ei dro i esgobaethau Henffordd a Thyddewi, er na allodd feddiannu’r naill na’r llall, ac enwodd Benedict XIII ef i Landaf; gadawodd Rufain ym mis Mehefin 1406 am Bruges, lle dilynodd hynt Cymru a Lloegr; yn 1408 glaniodd yn Abermaw a byw am rai blynyddoedd yn gaplan yn y Trallwng; cafodd bardwn ym mis Mawrth 1411; yn 1423 roedd yn offeiriad eglwys Sant Cybi, Llangybi, ger Brynbuga; bu farw yn 1430 a chladdwyd ef yn eglwys y priordy ym Mrynbuga, lle gellir gweld ei feddargraff ar fesur cywydd hyd heddiw; gadawodd ei ewyllys roddion i Eglwys Gadeiriol Llandaf, i frodyr Casnewydd a Chaerdydd, a’i gopi o Polychronicon Higden i Edward ab Adam; mae ei gronicl yn agor â Jack Straw a Gwrthryfel y Werin, yn sôn am ymweliad yr Ymerawdwr Manuel II adeg y Nadolig, prydferthwch Llyn Lucerne a gwin Beaune, ac yn taflu goleuni arbennig ar wrthryfel Owain Glyndŵr; erys mewn un llawysgrif, yn y Llyfrgell Brydeinig (Add. MS 10104), a chafwyd ei chwire olaf yng Nghastell Belvoir yn 1885.Adda o Frynbuga ↗Wicipedia CymraegOffeiriad, canonydd a hanesydd canoloesol o Gymru (tua 1352 hyd 1430), adnabyddus am ei gronicl Lladin o hanes Cymru a Lloegr yn ei gyfnod, Chronicon Adæ de Usk, ffynhonnell bwysig ar gyfer hanes gwrthryfel Owain Glyndŵr; yn Rhydychen ochrodd â’r Deheuwyr, a gafodd gefnogaeth y Cymry, yn yr ymladd rhwng 1388 a 1389, am ei fod yn Gymro; ymadawodd am Rufain yn Chwefror 1402; gwyddys ei fod mewn cysylltiad â rhai o gynghreiriaid Glyn Dŵr er bod ei ran yn y gwrthryfel yn ansicr, ond ymddengys fod ei gydymdeimlad amlwg ag achos Glyn Dŵr yn rheswm arall dros aros yn Rhufain; yn 1408 dychwelodd i Gymru, gan lanio yn Abermaw, ac aeth yn gaplan yn y Trallwng dan nawdd Edward Charlton, Arglwydd Powys; derbyniodd bardwn yn 1411 a bu farw yn 1430, a chladdwyd ef yn eglwys Brynbuga, lle gellir gweld ei feddargraff.
| Ganwyd | Tua 1352, Brynbuga |
|---|---|
| Bu farw | 1430, Brynbuga |
| Galwedigaeth | Offeiriad a doethur yn y gyfraith |
| Noddwr | Edmund Mortimer, iarll y Mers |
| Ei lyfr | Chronicon Adae de Usk, 1377 hyd 1421 |
| Claddwyd | Eglwys y priordy, Brynbuga |
Hanai Adda o dref Brynbuga, ar afon Wysg yng Ngwent. Gwelodd Edmund Mortimer, iarll y Mers, a ddaliai arglwyddiaeth Brynbuga, ei addewid, ac yn 1369 rhoddodd fodd iddo astudio’r gyfraith sifil a chanonaidd yn Rhydychen. Daeth Adda yn ddoethur yn y gyfraith a dysgu yn y brifysgol, ac yn yr ymladd yno rhwng y Gogleddwyr a’r Deheuwyr yn 1388 a 1389 safodd gyda’r Deheuwyr a’r Cymry, am ei fod yn Gymro.FfynonellauAdam of Usk (1352? – 1430), lawyer ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruHanai o dref Brynbuga; yn 1369 rhoddodd Edmund Mortimer, trydydd iarll y Mers, a ddaliai arglwyddiaeth Brynbuga drwy ei wraig Philippa, fodd iddo astudio’r gyfraith sifil a chanonaidd yn Rhydychen; cymerodd radd doethur yn y gyfraith a dysgu’r gyfraith yn y brifysgol; am saith mlynedd bu’n eiriolwr yn llys archesgob Caergaint; eisteddodd yn Senedd 1397; yn 1399 aeth gyda Harri IV a’r archesgob o Fryste i Gaer; roedd yn aelod o’r comisiwn a benodwyd i ganfod sail gyfreithiol i ddiorseddu Rhisiart II, a gwelodd a chlywodd ef yn y Tŵr; ar 19 Chwefror 1402 cychwynnodd am Rufain, lle gwerthfawrogid ei ddoniau cyfreithiol; roedd Boniffas IX a mwy fyth Innocent VII yn barod i roi esgobaeth Brydeinig iddo; ond, o ganlyniad efallai i rym cynyddol Glyn Dŵr, wynebodd elyniaeth y brenin, ac nid oedd modd dychwelyd i Loegr; gyrrodd terfysg Rhufain ym mis Awst 1405 y pab o’r ddinas.Adda o Frynbuga ↗Wicipedia CymraegOffeiriad, canonydd a hanesydd canoloesol o Gymru (tua 1352 hyd 1430), adnabyddus am ei gronicl Lladin o hanes Cymru a Lloegr yn ei gyfnod, Chronicon Adæ de Usk, ffynhonnell bwysig ar gyfer hanes gwrthryfel Owain Glyndŵr; yn Rhydychen ochrodd â’r Deheuwyr, a gafodd gefnogaeth y Cymry, yn yr ymladd rhwng 1388 a 1389, am ei fod yn Gymro; ymadawodd am Rufain yn Chwefror 1402; gwyddys ei fod mewn cysylltiad â rhai o gynghreiriaid Glyn Dŵr er bod ei ran yn y gwrthryfel yn ansicr, ond ymddengys fod ei gydymdeimlad amlwg ag achos Glyn Dŵr yn rheswm arall dros aros yn Rhufain; yn 1408 dychwelodd i Gymru, gan lanio yn Abermaw, ac aeth yn gaplan yn y Trallwng dan nawdd Edward Charlton, Arglwydd Powys; derbyniodd bardwn yn 1411 a bu farw yn 1430, a chladdwyd ef yn eglwys Brynbuga, lle gellir gweld ei feddargraff.
Am saith mlynedd bu Adda’n eiriolwr yn llys Archesgob Caergaint, ac eisteddodd yn Senedd 1397. Yn 1399 marchogodd gyda Harri o Gaerhirfryn a’r archesgob o Fryste i Gaer, eisteddodd ar y comisiwn a ganfu’r sail gyfreithiol i ddiorseddu Rhisiart II, a gwelodd a chlywodd y brenin syrthiedig yn Nhŵr Llundain.FfynonellauAdam of Usk (1352? – 1430), lawyer ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruHanai o dref Brynbuga; yn 1369 rhoddodd Edmund Mortimer, trydydd iarll y Mers, a ddaliai arglwyddiaeth Brynbuga drwy ei wraig Philippa, fodd iddo astudio’r gyfraith sifil a chanonaidd yn Rhydychen; cymerodd radd doethur yn y gyfraith a dysgu’r gyfraith yn y brifysgol; am saith mlynedd bu’n eiriolwr yn llys archesgob Caergaint; eisteddodd yn Senedd 1397; yn 1399 aeth gyda Harri IV a’r archesgob o Fryste i Gaer; roedd yn aelod o’r comisiwn a benodwyd i ganfod sail gyfreithiol i ddiorseddu Rhisiart II, a gwelodd a chlywodd ef yn y Tŵr; ar 19 Chwefror 1402 cychwynnodd am Rufain, lle gwerthfawrogid ei ddoniau cyfreithiol; roedd Boniffas IX a mwy fyth Innocent VII yn barod i roi esgobaeth Brydeinig iddo; ond, o ganlyniad efallai i rym cynyddol Glyn Dŵr, wynebodd elyniaeth y brenin, ac nid oedd modd dychwelyd i Loegr; gyrrodd terfysg Rhufain ym mis Awst 1405 y pab o’r ddinas.Adam of Usk ↗Wikipedia (Saesneg)Adda o Frynbuga (tua 1352 hyd 1430), offeiriad, cyfreithiwr canonaidd a chroniclydd Cymreig; gyda nawdd Edmund Mortimer astudiodd yn Rhydychen, ennill ei ddoethuriaeth a dysgu’r gyfraith ganonaidd; roedd yn ffyddlon iawn i Sant Teilo ac i Sant Thomas o India; gadawodd am Rufain ym mis Chwefror 1402, cyfarfu â’r Pabau Boniffas IX ac Innocent VII, ac fe’i henwyd yn ei dro i esgobaethau Henffordd a Thyddewi, er na allodd feddiannu’r naill na’r llall, ac enwodd Benedict XIII ef i Landaf; gadawodd Rufain ym mis Mehefin 1406 am Bruges, lle dilynodd hynt Cymru a Lloegr; yn 1408 glaniodd yn Abermaw a byw am rai blynyddoedd yn gaplan yn y Trallwng; cafodd bardwn ym mis Mawrth 1411; yn 1423 roedd yn offeiriad eglwys Sant Cybi, Llangybi, ger Brynbuga; bu farw yn 1430 a chladdwyd ef yn eglwys y priordy ym Mrynbuga, lle gellir gweld ei feddargraff ar fesur cywydd hyd heddiw; gadawodd ei ewyllys roddion i Eglwys Gadeiriol Llandaf, i frodyr Casnewydd a Chaerdydd, a’i gopi o Polychronicon Higden i Edward ab Adam; mae ei gronicl yn agor â Jack Straw a Gwrthryfel y Werin, yn sôn am ymweliad yr Ymerawdwr Manuel II adeg y Nadolig, prydferthwch Llyn Lucerne a gwin Beaune, ac yn taflu goleuni arbennig ar wrthryfel Owain Glyndŵr; erys mewn un llawysgrif, yn y Llyfrgell Brydeinig (Add. MS 10104), a chafwyd ei chwire olaf yng Nghastell Belvoir yn 1885.
Ym mis Chwefror 1402 cychwynnodd Adda am Rufain, lle gwerthfawrogid ei ddysg yn y gyfraith. Meddyliai’r Pabau Boniffas IX ac Innocent VII gymaint ohono nes iddo gael ei enwi yn ei dro i esgobaethau Henffordd a Thyddewi. Ond roedd gwrthryfel Owain Glyndŵr yn ysgubo drwy Gymru, ac roedd Adda mewn cysylltiad â rhai o gynghreiriaid Owain. Ymddengys fod ei gydymdeimlad amlwg ag achos Owain yn rheswm arall dros aros yn Rhufain, a throdd brenin Lloegr yn ei erbyn, fel na allai ddod adref.FfynonellauAdam of Usk ↗Wikipedia (Saesneg)Adda o Frynbuga (tua 1352 hyd 1430), offeiriad, cyfreithiwr canonaidd a chroniclydd Cymreig; gyda nawdd Edmund Mortimer astudiodd yn Rhydychen, ennill ei ddoethuriaeth a dysgu’r gyfraith ganonaidd; roedd yn ffyddlon iawn i Sant Teilo ac i Sant Thomas o India; gadawodd am Rufain ym mis Chwefror 1402, cyfarfu â’r Pabau Boniffas IX ac Innocent VII, ac fe’i henwyd yn ei dro i esgobaethau Henffordd a Thyddewi, er na allodd feddiannu’r naill na’r llall, ac enwodd Benedict XIII ef i Landaf; gadawodd Rufain ym mis Mehefin 1406 am Bruges, lle dilynodd hynt Cymru a Lloegr; yn 1408 glaniodd yn Abermaw a byw am rai blynyddoedd yn gaplan yn y Trallwng; cafodd bardwn ym mis Mawrth 1411; yn 1423 roedd yn offeiriad eglwys Sant Cybi, Llangybi, ger Brynbuga; bu farw yn 1430 a chladdwyd ef yn eglwys y priordy ym Mrynbuga, lle gellir gweld ei feddargraff ar fesur cywydd hyd heddiw; gadawodd ei ewyllys roddion i Eglwys Gadeiriol Llandaf, i frodyr Casnewydd a Chaerdydd, a’i gopi o Polychronicon Higden i Edward ab Adam; mae ei gronicl yn agor â Jack Straw a Gwrthryfel y Werin, yn sôn am ymweliad yr Ymerawdwr Manuel II adeg y Nadolig, prydferthwch Llyn Lucerne a gwin Beaune, ac yn taflu goleuni arbennig ar wrthryfel Owain Glyndŵr; erys mewn un llawysgrif, yn y Llyfrgell Brydeinig (Add. MS 10104), a chafwyd ei chwire olaf yng Nghastell Belvoir yn 1885.Adda o Frynbuga ↗Wicipedia CymraegOffeiriad, canonydd a hanesydd canoloesol o Gymru (tua 1352 hyd 1430), adnabyddus am ei gronicl Lladin o hanes Cymru a Lloegr yn ei gyfnod, Chronicon Adæ de Usk, ffynhonnell bwysig ar gyfer hanes gwrthryfel Owain Glyndŵr; yn Rhydychen ochrodd â’r Deheuwyr, a gafodd gefnogaeth y Cymry, yn yr ymladd rhwng 1388 a 1389, am ei fod yn Gymro; ymadawodd am Rufain yn Chwefror 1402; gwyddys ei fod mewn cysylltiad â rhai o gynghreiriaid Glyn Dŵr er bod ei ran yn y gwrthryfel yn ansicr, ond ymddengys fod ei gydymdeimlad amlwg ag achos Glyn Dŵr yn rheswm arall dros aros yn Rhufain; yn 1408 dychwelodd i Gymru, gan lanio yn Abermaw, ac aeth yn gaplan yn y Trallwng dan nawdd Edward Charlton, Arglwydd Powys; derbyniodd bardwn yn 1411 a bu farw yn 1430, a chladdwyd ef yn eglwys Brynbuga, lle gellir gweld ei feddargraff.Adam of Usk (1352? – 1430), lawyer ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruHanai o dref Brynbuga; yn 1369 rhoddodd Edmund Mortimer, trydydd iarll y Mers, a ddaliai arglwyddiaeth Brynbuga drwy ei wraig Philippa, fodd iddo astudio’r gyfraith sifil a chanonaidd yn Rhydychen; cymerodd radd doethur yn y gyfraith a dysgu’r gyfraith yn y brifysgol; am saith mlynedd bu’n eiriolwr yn llys archesgob Caergaint; eisteddodd yn Senedd 1397; yn 1399 aeth gyda Harri IV a’r archesgob o Fryste i Gaer; roedd yn aelod o’r comisiwn a benodwyd i ganfod sail gyfreithiol i ddiorseddu Rhisiart II, a gwelodd a chlywodd ef yn y Tŵr; ar 19 Chwefror 1402 cychwynnodd am Rufain, lle gwerthfawrogid ei ddoniau cyfreithiol; roedd Boniffas IX a mwy fyth Innocent VII yn barod i roi esgobaeth Brydeinig iddo; ond, o ganlyniad efallai i rym cynyddol Glyn Dŵr, wynebodd elyniaeth y brenin, ac nid oedd modd dychwelyd i Loegr; gyrrodd terfysg Rhufain ym mis Awst 1405 y pab o’r ddinas.
Yn 1406 gadawodd Adda Rufain am Bruges yn Fflandrys, lle dilynodd bob tro yn hynt Cymru a Lloegr. Yn 1408 glaniodd yn Abermaw a byw am rai blynyddoedd yn gaplan yn y Trallwng, ym Mhowys. Cafodd bardwn yn 1411, ac yn 1423 roedd yn offeiriad eglwys Sant Cybi yn Llangybi, ger ei fan geni.FfynonellauAdam of Usk ↗Wikipedia (Saesneg)Adda o Frynbuga (tua 1352 hyd 1430), offeiriad, cyfreithiwr canonaidd a chroniclydd Cymreig; gyda nawdd Edmund Mortimer astudiodd yn Rhydychen, ennill ei ddoethuriaeth a dysgu’r gyfraith ganonaidd; roedd yn ffyddlon iawn i Sant Teilo ac i Sant Thomas o India; gadawodd am Rufain ym mis Chwefror 1402, cyfarfu â’r Pabau Boniffas IX ac Innocent VII, ac fe’i henwyd yn ei dro i esgobaethau Henffordd a Thyddewi, er na allodd feddiannu’r naill na’r llall, ac enwodd Benedict XIII ef i Landaf; gadawodd Rufain ym mis Mehefin 1406 am Bruges, lle dilynodd hynt Cymru a Lloegr; yn 1408 glaniodd yn Abermaw a byw am rai blynyddoedd yn gaplan yn y Trallwng; cafodd bardwn ym mis Mawrth 1411; yn 1423 roedd yn offeiriad eglwys Sant Cybi, Llangybi, ger Brynbuga; bu farw yn 1430 a chladdwyd ef yn eglwys y priordy ym Mrynbuga, lle gellir gweld ei feddargraff ar fesur cywydd hyd heddiw; gadawodd ei ewyllys roddion i Eglwys Gadeiriol Llandaf, i frodyr Casnewydd a Chaerdydd, a’i gopi o Polychronicon Higden i Edward ab Adam; mae ei gronicl yn agor â Jack Straw a Gwrthryfel y Werin, yn sôn am ymweliad yr Ymerawdwr Manuel II adeg y Nadolig, prydferthwch Llyn Lucerne a gwin Beaune, ac yn taflu goleuni arbennig ar wrthryfel Owain Glyndŵr; erys mewn un llawysgrif, yn y Llyfrgell Brydeinig (Add. MS 10104), a chafwyd ei chwire olaf yng Nghastell Belvoir yn 1885.Adda o Frynbuga ↗Wicipedia CymraegOffeiriad, canonydd a hanesydd canoloesol o Gymru (tua 1352 hyd 1430), adnabyddus am ei gronicl Lladin o hanes Cymru a Lloegr yn ei gyfnod, Chronicon Adæ de Usk, ffynhonnell bwysig ar gyfer hanes gwrthryfel Owain Glyndŵr; yn Rhydychen ochrodd â’r Deheuwyr, a gafodd gefnogaeth y Cymry, yn yr ymladd rhwng 1388 a 1389, am ei fod yn Gymro; ymadawodd am Rufain yn Chwefror 1402; gwyddys ei fod mewn cysylltiad â rhai o gynghreiriaid Glyn Dŵr er bod ei ran yn y gwrthryfel yn ansicr, ond ymddengys fod ei gydymdeimlad amlwg ag achos Glyn Dŵr yn rheswm arall dros aros yn Rhufain; yn 1408 dychwelodd i Gymru, gan lanio yn Abermaw, ac aeth yn gaplan yn y Trallwng dan nawdd Edward Charlton, Arglwydd Powys; derbyniodd bardwn yn 1411 a bu farw yn 1430, a chladdwyd ef yn eglwys Brynbuga, lle gellir gweld ei feddargraff.
Mae cronicl Adda yn agor â Gwrthryfel y Werin yn 1381 ac yn rhedeg hyd 1421. Mae’n llawn o’r hyn a welodd â’i lygaid ei hun: cwymp Rhisiart II, ymweliad yr Ymerawdwr Bysantaidd Manuel II adeg y Nadolig, terfysgoedd Rhufain, prydferthwch Llyn Lucerne a gwin da Beaune. Yn anad dim mae’n taflu goleuni ar wrthryfel Owain Glyndŵr, ac yn cadw testun llythyrau Owain at yr Alban ac Iwerddon. Erys mewn un llawysgrif yn y Llyfrgell Brydeinig, a chafwyd ei dalennau olaf yng Nghastell Belvoir yn 1885.FfynonellauAdam of Usk ↗Wikipedia (Saesneg)Adda o Frynbuga (tua 1352 hyd 1430), offeiriad, cyfreithiwr canonaidd a chroniclydd Cymreig; gyda nawdd Edmund Mortimer astudiodd yn Rhydychen, ennill ei ddoethuriaeth a dysgu’r gyfraith ganonaidd; roedd yn ffyddlon iawn i Sant Teilo ac i Sant Thomas o India; gadawodd am Rufain ym mis Chwefror 1402, cyfarfu â’r Pabau Boniffas IX ac Innocent VII, ac fe’i henwyd yn ei dro i esgobaethau Henffordd a Thyddewi, er na allodd feddiannu’r naill na’r llall, ac enwodd Benedict XIII ef i Landaf; gadawodd Rufain ym mis Mehefin 1406 am Bruges, lle dilynodd hynt Cymru a Lloegr; yn 1408 glaniodd yn Abermaw a byw am rai blynyddoedd yn gaplan yn y Trallwng; cafodd bardwn ym mis Mawrth 1411; yn 1423 roedd yn offeiriad eglwys Sant Cybi, Llangybi, ger Brynbuga; bu farw yn 1430 a chladdwyd ef yn eglwys y priordy ym Mrynbuga, lle gellir gweld ei feddargraff ar fesur cywydd hyd heddiw; gadawodd ei ewyllys roddion i Eglwys Gadeiriol Llandaf, i frodyr Casnewydd a Chaerdydd, a’i gopi o Polychronicon Higden i Edward ab Adam; mae ei gronicl yn agor â Jack Straw a Gwrthryfel y Werin, yn sôn am ymweliad yr Ymerawdwr Manuel II adeg y Nadolig, prydferthwch Llyn Lucerne a gwin Beaune, ac yn taflu goleuni arbennig ar wrthryfel Owain Glyndŵr; erys mewn un llawysgrif, yn y Llyfrgell Brydeinig (Add. MS 10104), a chafwyd ei chwire olaf yng Nghastell Belvoir yn 1885.Chronicon Adae de Usk, A.D. 1377–1421 ↗Edward Maunde Thompson (gol. a chyf.), Llundain, 1904 (Saesneg)Copïodd Adda o Frynbuga lythyr Owain Glyndŵr at Robert III, brenin yr Alban, yn 1401 i’w gronicl. Am ddim i’w ddarllen ar-lein.
Roedd Adda yn ffyddlon i Sant Teilo o Landaf. Bu farw yn 1430 a chladdwyd ef yn eglwys y priordy ym Mrynbuga, ac yn ei ewyllys gadawodd roddion i Eglwys Gadeiriol Llandaf ac i frodyr Casnewydd a Chaerdydd. Gellir gweld ei feddargraff yno, ar fesur Cymraeg y cywydd, hyd heddiw.FfynonellauAdam of Usk ↗Wikipedia (Saesneg)Adda o Frynbuga (tua 1352 hyd 1430), offeiriad, cyfreithiwr canonaidd a chroniclydd Cymreig; gyda nawdd Edmund Mortimer astudiodd yn Rhydychen, ennill ei ddoethuriaeth a dysgu’r gyfraith ganonaidd; roedd yn ffyddlon iawn i Sant Teilo ac i Sant Thomas o India; gadawodd am Rufain ym mis Chwefror 1402, cyfarfu â’r Pabau Boniffas IX ac Innocent VII, ac fe’i henwyd yn ei dro i esgobaethau Henffordd a Thyddewi, er na allodd feddiannu’r naill na’r llall, ac enwodd Benedict XIII ef i Landaf; gadawodd Rufain ym mis Mehefin 1406 am Bruges, lle dilynodd hynt Cymru a Lloegr; yn 1408 glaniodd yn Abermaw a byw am rai blynyddoedd yn gaplan yn y Trallwng; cafodd bardwn ym mis Mawrth 1411; yn 1423 roedd yn offeiriad eglwys Sant Cybi, Llangybi, ger Brynbuga; bu farw yn 1430 a chladdwyd ef yn eglwys y priordy ym Mrynbuga, lle gellir gweld ei feddargraff ar fesur cywydd hyd heddiw; gadawodd ei ewyllys roddion i Eglwys Gadeiriol Llandaf, i frodyr Casnewydd a Chaerdydd, a’i gopi o Polychronicon Higden i Edward ab Adam; mae ei gronicl yn agor â Jack Straw a Gwrthryfel y Werin, yn sôn am ymweliad yr Ymerawdwr Manuel II adeg y Nadolig, prydferthwch Llyn Lucerne a gwin Beaune, ac yn taflu goleuni arbennig ar wrthryfel Owain Glyndŵr; erys mewn un llawysgrif, yn y Llyfrgell Brydeinig (Add. MS 10104), a chafwyd ei chwire olaf yng Nghastell Belvoir yn 1885.Adda o Frynbuga ↗Wicipedia CymraegOffeiriad, canonydd a hanesydd canoloesol o Gymru (tua 1352 hyd 1430), adnabyddus am ei gronicl Lladin o hanes Cymru a Lloegr yn ei gyfnod, Chronicon Adæ de Usk, ffynhonnell bwysig ar gyfer hanes gwrthryfel Owain Glyndŵr; yn Rhydychen ochrodd â’r Deheuwyr, a gafodd gefnogaeth y Cymry, yn yr ymladd rhwng 1388 a 1389, am ei fod yn Gymro; ymadawodd am Rufain yn Chwefror 1402; gwyddys ei fod mewn cysylltiad â rhai o gynghreiriaid Glyn Dŵr er bod ei ran yn y gwrthryfel yn ansicr, ond ymddengys fod ei gydymdeimlad amlwg ag achos Glyn Dŵr yn rheswm arall dros aros yn Rhufain; yn 1408 dychwelodd i Gymru, gan lanio yn Abermaw, ac aeth yn gaplan yn y Trallwng dan nawdd Edward Charlton, Arglwydd Powys; derbyniodd bardwn yn 1411 a bu farw yn 1430, a chladdwyd ef yn eglwys Brynbuga, lle gellir gweld ei feddargraff.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Y mynachod, yr ysgolheigion, y storïwyr a’r copïwyr a ysgrifennodd hanes Cymru gynnar, o Gildas hyd filwr Calais, pob un â’i dudalen ei hun.
Erthygl: yr awduron a gofnododd Gymru gynnar → Y Brutiau: croniclau Cymru → Hen lyfrau Cymru → Llyfrau ac awduron →
Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap LlywelynArglwydd Cymreig Senghennydd a gododd yn 1316 dros bobl Morgannwg, ac a ildiodd er mwyn achub ei ddilynwyr.
Llywelyn BrenBardd mwyaf Cymru’r Oesoedd Canol, a ganodd am gariad a natur yn ffraeth a beiddgar.
Dafydd ap GwilymPrifardd y cywydd y mae ei gerdd i gartref Owain Glyndŵr yn Sycharth yn un o’r darluniau gorau o lys uchelwr Cymreig.
Iolo GochYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf