Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir y Fflint

Sir y Fflint

Treffynnon · Holywell

Mae Ffynnon Gwenfrewi wedi denu pererinion am dros 1,300 o flynyddoedd, a’i galw’n Lourdes Cymru.

Llun: Ffynnon Gwenffrewi, Treffynnon · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir y FflintYn Gymraeg: Treffynnon53.275° N, 3.229° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Treffynnon: tref y ffynnon

Treffynnon

  • Tre tref
  • ffynnon ffynnon

Holywell

  • Holy Saesneg: sanctaidd
  • well Saesneg: ffynnon

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Treffynnon wedi denu pererinion at ffynnon Santes Gwenfrewi ers rhyw dri chan mlynedd ar ddeg. Mae’r ffynnon yn un o Saith Rhyfeddod Cymru, ac mae’r dref yn ei galw’i hun yn Lourdes Cymru.

EnwTreffynnon, ‘tref y ffynnon’
Pererinion ersTua 660
Cysegrfa Genedlaethol2023

Gwenfrewi a Beuno

Dewisodd Gwenfrewi, merch Tyfid ap Eiludd o Degeingl, fywyd lleian yn y 600au. Lle syrthiodd, meddir, cododd ffynnon, ac adferodd Sant Beuno hi’n fyw, ac addawodd y câi pwy bynnag a ofynnai deirgwaith am fendith yno yn ei henw hi ei derbyn.

Dinas Basing

Sefydlwyd Abaty Dinas Basing ar y lan islaw’r dref yn 1132, a daeth yn Sistersaidd yn 1147. Yn 1157 gwersyllodd Owain Gwynedd ei fyddin yno cyn brwydr Ewloe, a rhoddodd Dafydd, mab Llywelyn Fawr, Ffynnon Gwenfrewi i’r abaty.

Plwm a chotwm

O’r 1700au tyfodd y dref o amgylch mwyngloddio plwm a melinau cotwm. Ymhell cyn hynny defnyddiai mynaich Dinas Basing y nant o’r ffynnon i droi eu melin ŷd ac i drin gwlân eu defaid.

Ymweld

Yn Nhachwedd 2023 gwnaed Ffynnon Gwenfrewi yn Gysegrfa Genedlaethol i Gymru a Lloegr. Saif carreg Beuno yn y pwll allanol, ac mae adfeilion Dinas Basing wrth droed y dyffryn.

Ffynnon GwenffrewiGwenffrewi a’r ffynnon sanctaidd

Ar fap y trefi →

Pobl Treffynnon

d. c. 640

Beuno Sant

Sefydlydd Clynnog Fawr (cronicl cynnar:Buchedd Beuno, 1346)

Sant Clynnog Fawr yn Llŷn, y daeth ei eglwys yn arhosfan fawr ar ffordd y pererinion i Enlli. Yn ôl traddodiad Cymru adferodd ei nith Gwenfrewi yn fyw.

Beuno Sant

Ar y llinell amser

  1. Ffynnon Gwenfrewi (cronicl cynnar:Buchedd Gwenfrewi, y 12fed ganrif)

    Yn ôl traddodiad, tarddodd ffynnon lle syrthiodd Gwenfrewi, a chododd Beuno hi’n fyw. Mae Treffynnon wedi denu pererinion byth oddi ar hynny.

    Ffynnon Gwenfrewi

Brwydrau gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf