Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Ynys Môn

Ynys Môn

Moelfre

Pentref morwyr a dynion y bad achub. Drylliwyd y Royal Charter, ar ei ffordd adref o Awstralia ag aur, yma yn storm fawr Hydref 1859.

Llun: Yr harbwr ym Moelfre · N Chadwick, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Ynys Môn53.352° N, 4.237° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Moelfre: y bryn moel (moel + bre, bryn)

Moelfre

  • Moel moel
  • fre bryn (hen air)o bre (treiglad meddal: b → f)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Enwyd Moelfre, y bryn moel, am y tir y tu ôl iddo fel y gwelai morwyr ef o’r môr. Mae gan ei bad achub hanes disglair.

Storm y Royal Charter25–26 Hydref 1859
Achub yr Hindlea1959
Cloddio siambr Lligwy1909

Y Royal Charter

Ar noson 25–26 Hydref 1859 gyrrwyd y Royal Charter, ar ei ffordd adref o Melbourne i Lerpwl, ar y creigiau ger Moelfre mewn gwyntoedd o dros gan milltir yr awr. Nofiodd morwr i’r lan â rhaff, a goroesodd 21 o deithwyr a 18 o’r criw. Daeth Charles Dickens tua deufis wedyn ac ysgrifennu amdani yn The Uncommercial Traveller.

Richard Evans

Bu Richard Evans ar fad achub Moelfre am hanner can mlynedd, ac wrth achub yr Hindlea yn 1959 achubwyd pob un o’i chriw. Dadorchuddiwyd ei gerflun yn 2004 y tu allan i Ganolfan Gwylfan yr RNLI.

Din Lligwy

Yn y tir mae Din Lligwy, grŵp caerog o dai a gweithdai o Oes yr Haearn. Cafwyd yn y cloddio yn 1905–1907 grochenwaith Rhufeinig o’r 200au a’r 300au, llawer ohono wedi’i drwsio â chlampiau haearn, ac arwyddion fod ei bobl yn gweithio haearn.

Lligwy

Gerllaw mae siambr gladdu Lligwy’n gorffwys maen capan anferth ar wyth maen ochr, a daliai rhwng 15 a 30 o gladdedigaethau. Mae Capel Lligwy, sy’n adfail, o hanner cyntaf y 1100au.

Ar fap y trefi →

Ar y llinell amser

  1. Storm y Royal Charter

    Mae llong sy’n cludo cloddwyr aur adref o Awstralia yn cael ei dryllio ger Moelfre mewn corwynt. Bu farw tua 450 o bobl.

    Storm y Royal Charter

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf