William Morgan
Esgob a chyfieithydd (wedi’i gofnodi)Cyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg yn 1588. Daeth ei ryddiaith yn safon i’r Gymraeg ysgrifenedig.
William Morgan

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Ddinbych
Sir Ddinbych
Dinas eglwys gadeiriol a sefydlwyd, yn ôl traddodiad, gan Gyndeyrn ac Asaff yn y 500au. Bu William Morgan yn esgob yma.
Llun: Eglwys Gadeiriol Llanelwy o’r awyr · CADW / Visit Wales, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llanelwy: llan ar afon Elwy
Llanelwy
St Asaph
Llanelwy yw un o’r dinasoedd lleiaf ym Mhrydain, ac mae ei hanes fel eglwys yn mynd yn ôl ryw bedwar can mlynedd ar ddeg. Yma y bu William Morgan, a roddodd y Beibl cyfan yn Gymraeg i Gymru, yn esgob.FfynonellauSt Asaph ↗Wikipedia (Saesneg)Llanelwy, ‘eglwys ar afon Elwy’, y credir iddi dyfu o amgylch mynachlog o’r 6ed ganrif a sefydlwyd gan Sant Cyndeyrn; mae’r eglwys gadeiriol, a gysegrwyd i Sant Asaff, ail esgob yr eglwys, yn dyddio o’r 14eg ganrif; daeth William Morgan (1545–1604), a gyfieithodd y Beibl i’r Gymraeg, yn esgob Llanelwy, ac mae copi gwreiddiol o’r Beibl Cymraeg i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; cyhoeddwyd statws dinas ar 14 Mawrth 2012 a’i roi trwy lythyrau breinio 1 Mehefin 2012; poblogaeth 3,485 yn 2021, yr ail ddinas leiaf yn y DU; y bardd Felicia Hemans, awdur ‘Casabianca’; Dic Aberdaron (1780–1843); cynhelir Gŵyl Gerdd Ryngwladol Gogledd Cymru bob blwyddyn, a’i phrif ddigwyddiad ym Medi yn yr eglwys gadeiriol; Ysgol Glan Clwyd, a agorodd yn y Rhyl yn 1956 ac a symudodd i Lanelwy yn 1969, oedd yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf yng Nghymru.St Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Asaph a Chyndeyrn, Eglwys Gadeiriol Llanelwy, yn Sir Ddinbych, sedd Esgob Llanelwy; mae ei hanes yn mynd yn ôl 1,400 o flynyddoedd, er bod yr adeilad presennol o’r 13eg ganrif; codwyd eglwys gyntaf ar y safle neu gerllaw gan Gyndeyrn Sant yn y 6ed ganrif, a dilynodd Asa neu Asaph Sant, ŵyr i Babo Post Prydain, ef; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gan filwyr Edward I yn 1282, ac roedd yr Esgob Anian wedi cefnogi cynlluniau i’w symud i Ruddlan, na ddaeth dim ohonynt; codwyd yr adeilad presennol yn bennaf yn nheyrnasiad Harri Tudur a’i adfer yn y 19eg ganrif; trwsiwyd y tŵr yn 1930–35 wedi i nant gudd ei danseilio; bu Sieffre o Fynwy yn esgob o 1152 i 1155; William Morgan (1545–1604), esgob Llanelwy a Llandaf, oedd y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan o’r Roeg a’r Hebraeg i’r Gymraeg, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; gwnaed A. G. Edwards, Archesgob cyntaf Cymru, yn esgob yma yn 1889 ac fe’i claddwyd yma; cynlluniwyd yr allorlun alabastr gan George Gilbert Scott; claddwyd y cyfansoddwr William Mathias (1934–1992) yma.
| Enw | Llanelwy, ‘eglwys ar afon Elwy’FfynhonnellSt Asaph ↗Wikipedia (Saesneg)Llanelwy, ‘eglwys ar afon Elwy’, y credir iddi dyfu o amgylch mynachlog o’r 6ed ganrif a sefydlwyd gan Sant Cyndeyrn; mae’r eglwys gadeiriol, a gysegrwyd i Sant Asaff, ail esgob yr eglwys, yn dyddio o’r 14eg ganrif; daeth William Morgan (1545–1604), a gyfieithodd y Beibl i’r Gymraeg, yn esgob Llanelwy, ac mae copi gwreiddiol o’r Beibl Cymraeg i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; cyhoeddwyd statws dinas ar 14 Mawrth 2012 a’i roi trwy lythyrau breinio 1 Mehefin 2012; poblogaeth 3,485 yn 2021, yr ail ddinas leiaf yn y DU; y bardd Felicia Hemans, awdur ‘Casabianca’; Dic Aberdaron (1780–1843); cynhelir Gŵyl Gerdd Ryngwladol Gogledd Cymru bob blwyddyn, a’i phrif ddigwyddiad ym Medi yn yr eglwys gadeiriol; Ysgol Glan Clwyd, a agorodd yn y Rhyl yn 1956 ac a symudodd i Lanelwy yn 1969, oedd yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf yng Nghymru. |
|---|---|
| Statws dinas | 2012FfynhonnellSt Asaph ↗Wikipedia (Saesneg)Llanelwy, ‘eglwys ar afon Elwy’, y credir iddi dyfu o amgylch mynachlog o’r 6ed ganrif a sefydlwyd gan Sant Cyndeyrn; mae’r eglwys gadeiriol, a gysegrwyd i Sant Asaff, ail esgob yr eglwys, yn dyddio o’r 14eg ganrif; daeth William Morgan (1545–1604), a gyfieithodd y Beibl i’r Gymraeg, yn esgob Llanelwy, ac mae copi gwreiddiol o’r Beibl Cymraeg i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; cyhoeddwyd statws dinas ar 14 Mawrth 2012 a’i roi trwy lythyrau breinio 1 Mehefin 2012; poblogaeth 3,485 yn 2021, yr ail ddinas leiaf yn y DU; y bardd Felicia Hemans, awdur ‘Casabianca’; Dic Aberdaron (1780–1843); cynhelir Gŵyl Gerdd Ryngwladol Gogledd Cymru bob blwyddyn, a’i phrif ddigwyddiad ym Medi yn yr eglwys gadeiriol; Ysgol Glan Clwyd, a agorodd yn y Rhyl yn 1956 ac a symudodd i Lanelwy yn 1969, oedd yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf yng Nghymru. |
| Yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf | Ysgol Glan ClwydFfynhonnellSt Asaph ↗Wikipedia (Saesneg)Llanelwy, ‘eglwys ar afon Elwy’, y credir iddi dyfu o amgylch mynachlog o’r 6ed ganrif a sefydlwyd gan Sant Cyndeyrn; mae’r eglwys gadeiriol, a gysegrwyd i Sant Asaff, ail esgob yr eglwys, yn dyddio o’r 14eg ganrif; daeth William Morgan (1545–1604), a gyfieithodd y Beibl i’r Gymraeg, yn esgob Llanelwy, ac mae copi gwreiddiol o’r Beibl Cymraeg i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; cyhoeddwyd statws dinas ar 14 Mawrth 2012 a’i roi trwy lythyrau breinio 1 Mehefin 2012; poblogaeth 3,485 yn 2021, yr ail ddinas leiaf yn y DU; y bardd Felicia Hemans, awdur ‘Casabianca’; Dic Aberdaron (1780–1843); cynhelir Gŵyl Gerdd Ryngwladol Gogledd Cymru bob blwyddyn, a’i phrif ddigwyddiad ym Medi yn yr eglwys gadeiriol; Ysgol Glan Clwyd, a agorodd yn y Rhyl yn 1956 ac a symudodd i Lanelwy yn 1969, oedd yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf yng Nghymru. |
Cododd Sant Cyndeyrn eglwys ar y safle neu’n agos ato gyntaf yn y 6ed ganrif, a’i ddilyn gan Sant Asaff, ŵyr i Pabo Post Prydain. Mae’r eglwys gadeiriol yn dwyn enwau’r ddau.FfynonellauSt Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Asaph a Chyndeyrn, Eglwys Gadeiriol Llanelwy, yn Sir Ddinbych, sedd Esgob Llanelwy; mae ei hanes yn mynd yn ôl 1,400 o flynyddoedd, er bod yr adeilad presennol o’r 13eg ganrif; codwyd eglwys gyntaf ar y safle neu gerllaw gan Gyndeyrn Sant yn y 6ed ganrif, a dilynodd Asa neu Asaph Sant, ŵyr i Babo Post Prydain, ef; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gan filwyr Edward I yn 1282, ac roedd yr Esgob Anian wedi cefnogi cynlluniau i’w symud i Ruddlan, na ddaeth dim ohonynt; codwyd yr adeilad presennol yn bennaf yn nheyrnasiad Harri Tudur a’i adfer yn y 19eg ganrif; trwsiwyd y tŵr yn 1930–35 wedi i nant gudd ei danseilio; bu Sieffre o Fynwy yn esgob o 1152 i 1155; William Morgan (1545–1604), esgob Llanelwy a Llandaf, oedd y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan o’r Roeg a’r Hebraeg i’r Gymraeg, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; gwnaed A. G. Edwards, Archesgob cyntaf Cymru, yn esgob yma yn 1889 ac fe’i claddwyd yma; cynlluniwyd yr allorlun alabastr gan George Gilbert Scott; claddwyd y cyfansoddwr William Mathias (1934–1992) yma.St Asaph ↗Wikipedia (Saesneg)Llanelwy, ‘eglwys ar afon Elwy’, y credir iddi dyfu o amgylch mynachlog o’r 6ed ganrif a sefydlwyd gan Sant Cyndeyrn; mae’r eglwys gadeiriol, a gysegrwyd i Sant Asaff, ail esgob yr eglwys, yn dyddio o’r 14eg ganrif; daeth William Morgan (1545–1604), a gyfieithodd y Beibl i’r Gymraeg, yn esgob Llanelwy, ac mae copi gwreiddiol o’r Beibl Cymraeg i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; cyhoeddwyd statws dinas ar 14 Mawrth 2012 a’i roi trwy lythyrau breinio 1 Mehefin 2012; poblogaeth 3,485 yn 2021, yr ail ddinas leiaf yn y DU; y bardd Felicia Hemans, awdur ‘Casabianca’; Dic Aberdaron (1780–1843); cynhelir Gŵyl Gerdd Ryngwladol Gogledd Cymru bob blwyddyn, a’i phrif ddigwyddiad ym Medi yn yr eglwys gadeiriol; Ysgol Glan Clwyd, a agorodd yn y Rhyl yn 1956 ac a symudodd i Lanelwy yn 1969, oedd yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf yng Nghymru.
Bu Sieffre o Fynwy yn esgob Llanelwy o 1152 hyd 1155. Daeth William Morgan, y cyntaf i roi’r Beibl cyfan yn Gymraeg o’r Roeg a’r Hebraeg, yn esgob yma yn 1601, ac mae copi gwreiddiol o’i Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol.FfynonellauSt Asaph Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Asaph a Chyndeyrn, Eglwys Gadeiriol Llanelwy, yn Sir Ddinbych, sedd Esgob Llanelwy; mae ei hanes yn mynd yn ôl 1,400 o flynyddoedd, er bod yr adeilad presennol o’r 13eg ganrif; codwyd eglwys gyntaf ar y safle neu gerllaw gan Gyndeyrn Sant yn y 6ed ganrif, a dilynodd Asa neu Asaph Sant, ŵyr i Babo Post Prydain, ef; llosgwyd yr eglwys gadeiriol garreg gan filwyr Edward I yn 1282, ac roedd yr Esgob Anian wedi cefnogi cynlluniau i’w symud i Ruddlan, na ddaeth dim ohonynt; codwyd yr adeilad presennol yn bennaf yn nheyrnasiad Harri Tudur a’i adfer yn y 19eg ganrif; trwsiwyd y tŵr yn 1930–35 wedi i nant gudd ei danseilio; bu Sieffre o Fynwy yn esgob o 1152 i 1155; William Morgan (1545–1604), esgob Llanelwy a Llandaf, oedd y cyntaf i gyfieithu’r Beibl cyfan o’r Roeg a’r Hebraeg i’r Gymraeg, ac mae ei Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; gwnaed A. G. Edwards, Archesgob cyntaf Cymru, yn esgob yma yn 1889 ac fe’i claddwyd yma; cynlluniwyd yr allorlun alabastr gan George Gilbert Scott; claddwyd y cyfansoddwr William Mathias (1934–1992) yma.Eglwys Gadeiriol Llanelwy ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol esgobaeth Llanelwy, yn ninas Llanelwy; llosgwyd gan filwyr Edward I o Loegr yn 1282 yn ei gyrch olaf ar Wynedd, a’i hailgodi erbyn 1381; adferwyd gan George Gilbert Scott yn 1869; yn yr eil ddeheuol mae delw gerfiedig yr Esgob Anian, esgob Llanelwy yn 1282; yn ei ymyl maen cerfiedig hynafol, Maen y Milgi, yn dangos milgi’n hela ysgyfarnog, y dywedir ei fod o fedd tywysoges o’r enw Efa, o deulu brenhinol Powys efallai; o flaen yr eglwys gadeiriol saif cofeb i gyfieithwyr y Beibl i’r Gymraeg, yn eu plith William Salesbury, cyfieithydd cyntaf y Testament Newydd cyfan i’r Gymraeg, a’r Esgob William Morgan, a benodwyd yn esgob Llanelwy yn 1601; amgueddfa yn yr eglwys gadeiriol gyda hen Feiblau a meini cerfiedig.St Asaph ↗Wikipedia (Saesneg)Llanelwy, ‘eglwys ar afon Elwy’, y credir iddi dyfu o amgylch mynachlog o’r 6ed ganrif a sefydlwyd gan Sant Cyndeyrn; mae’r eglwys gadeiriol, a gysegrwyd i Sant Asaff, ail esgob yr eglwys, yn dyddio o’r 14eg ganrif; daeth William Morgan (1545–1604), a gyfieithodd y Beibl i’r Gymraeg, yn esgob Llanelwy, ac mae copi gwreiddiol o’r Beibl Cymraeg i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; cyhoeddwyd statws dinas ar 14 Mawrth 2012 a’i roi trwy lythyrau breinio 1 Mehefin 2012; poblogaeth 3,485 yn 2021, yr ail ddinas leiaf yn y DU; y bardd Felicia Hemans, awdur ‘Casabianca’; Dic Aberdaron (1780–1843); cynhelir Gŵyl Gerdd Ryngwladol Gogledd Cymru bob blwyddyn, a’i phrif ddigwyddiad ym Medi yn yr eglwys gadeiriol; Ysgol Glan Clwyd, a agorodd yn y Rhyl yn 1956 ac a symudodd i Lanelwy yn 1969, oedd yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf yng Nghymru.
O flaen yr eglwys gadeiriol saif y gofeb i gyfieithwyr y Beibl i’r Gymraeg, yn eu plith William Salesbury, y cyntaf i roi’r Testament Newydd cyfan yn Gymraeg, a’r Esgob William Morgan.FfynhonnellEglwys Gadeiriol Llanelwy ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol esgobaeth Llanelwy, yn ninas Llanelwy; llosgwyd gan filwyr Edward I o Loegr yn 1282 yn ei gyrch olaf ar Wynedd, a’i hailgodi erbyn 1381; adferwyd gan George Gilbert Scott yn 1869; yn yr eil ddeheuol mae delw gerfiedig yr Esgob Anian, esgob Llanelwy yn 1282; yn ei ymyl maen cerfiedig hynafol, Maen y Milgi, yn dangos milgi’n hela ysgyfarnog, y dywedir ei fod o fedd tywysoges o’r enw Efa, o deulu brenhinol Powys efallai; o flaen yr eglwys gadeiriol saif cofeb i gyfieithwyr y Beibl i’r Gymraeg, yn eu plith William Salesbury, cyfieithydd cyntaf y Testament Newydd cyfan i’r Gymraeg, a’r Esgob William Morgan, a benodwyd yn esgob Llanelwy yn 1601; amgueddfa yn yr eglwys gadeiriol gyda hen Feiblau a meini cerfiedig.
Yn yr eglwys gadeiriol mae delw gerfiedig yr Esgob Anian a Maen y Milgi, hen garreg yn dangos milgi’n hela ysgyfarnog. Bob mis Medi mae Gŵyl Gerdd Ryngwladol Gogledd Cymru yn llenwi’r eglwys gadeiriol, ac mae Ysgol Glan Clwyd, yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf yng Nghymru, wedi bod yn y ddinas ers 1969.FfynonellauEglwys Gadeiriol Llanelwy ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol esgobaeth Llanelwy, yn ninas Llanelwy; llosgwyd gan filwyr Edward I o Loegr yn 1282 yn ei gyrch olaf ar Wynedd, a’i hailgodi erbyn 1381; adferwyd gan George Gilbert Scott yn 1869; yn yr eil ddeheuol mae delw gerfiedig yr Esgob Anian, esgob Llanelwy yn 1282; yn ei ymyl maen cerfiedig hynafol, Maen y Milgi, yn dangos milgi’n hela ysgyfarnog, y dywedir ei fod o fedd tywysoges o’r enw Efa, o deulu brenhinol Powys efallai; o flaen yr eglwys gadeiriol saif cofeb i gyfieithwyr y Beibl i’r Gymraeg, yn eu plith William Salesbury, cyfieithydd cyntaf y Testament Newydd cyfan i’r Gymraeg, a’r Esgob William Morgan, a benodwyd yn esgob Llanelwy yn 1601; amgueddfa yn yr eglwys gadeiriol gyda hen Feiblau a meini cerfiedig.St Asaph ↗Wikipedia (Saesneg)Llanelwy, ‘eglwys ar afon Elwy’, y credir iddi dyfu o amgylch mynachlog o’r 6ed ganrif a sefydlwyd gan Sant Cyndeyrn; mae’r eglwys gadeiriol, a gysegrwyd i Sant Asaff, ail esgob yr eglwys, yn dyddio o’r 14eg ganrif; daeth William Morgan (1545–1604), a gyfieithodd y Beibl i’r Gymraeg, yn esgob Llanelwy, ac mae copi gwreiddiol o’r Beibl Cymraeg i’w weld yn yr eglwys gadeiriol; cyhoeddwyd statws dinas ar 14 Mawrth 2012 a’i roi trwy lythyrau breinio 1 Mehefin 2012; poblogaeth 3,485 yn 2021, yr ail ddinas leiaf yn y DU; y bardd Felicia Hemans, awdur ‘Casabianca’; Dic Aberdaron (1780–1843); cynhelir Gŵyl Gerdd Ryngwladol Gogledd Cymru bob blwyddyn, a’i phrif ddigwyddiad ym Medi yn yr eglwys gadeiriol; Ysgol Glan Clwyd, a agorodd yn y Rhyl yn 1956 ac a symudodd i Lanelwy yn 1969, oedd yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf yng Nghymru.
Cyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg yn 1588. Daeth ei ryddiaith yn safon i’r Gymraeg ysgrifenedig.
William MorganFe’i ganed yn John Rowlands yn Ninbych, a’i fagu yn wyrcws Llanelwy; daeth o hyd i Livingstone ac ef oedd y cyntaf i ddilyn afon Congo i’r môr.
Syr Henry Morton StanleyYmosodwr o’r Fflint a sgoriodd 346 o goliau i Lerpwl, record y clwb, ac a fu’n brif sgoriwr Cymru am dros ugain mlynedd.
Ian RushMae Cyndeyrn a’i ddisgybl Asa yn sefydlu’r eglwys yn Llanelwy, sy’n dod yn ddinas gadeiriol Llanelwy.
LlanelwyFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf