Hanes Cymru / Oes y Seintiau

fl. late 6th century

Gwallog ap Lleënog

Brenin Elfed, y deyrnas Gymreig o gwmpas Leeds, a folwyd gan Daliesin ac a enwir gydag Urien a Rhydderch ymhlith y brenhinoedd a ymladdodd yn erbyn yr Eingl yn Lindisfarne. Mae’r Trioedd yn ei gyfrif yn un o Dri Phost Cad.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. late 6th century (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829) Brenin Elfed Oes y Seintiau Brenhinoedd, tywysogion a rheolwyr
Eglwys yr Holl Saint yn Sherburn in Elmet, tref sy’n dal i gario enw Elfed, teyrnas Gwallog
Eglwys yr Holl Saint yn Sherburn in Elmet, tref sy’n dal i gario enw Elfed, teyrnas Gwallog · Llun: Wikimedia Commons · John Davidson, CC BY-SA 2.0

Ystyr yr enw

Gwallog ap Lleënog: Gwallog, mab Lleënog

Gwallog ap Lleënog

  • Gwallog ei enw ei hun
  • ap mab (ap, o mab)
  • Lleënog enw ei dad

Gwallog fab Lleënog oedd brenin Elfed, teyrnas Brythoniaid yng nghymoedd gorllewin swydd Efrog o gwmpas Leeds, ar ddiwedd y chweched ganrif. Daliodd Elfed yn deyrnas Gymreig i mewn i’r seithfed ganrif, ymhell ar ôl i’r tiroedd o’i chwmpas syrthio i’r Eingl, ac mae ei henw’n goroesi o hyd mewn pentrefi megis Sherburn-in-Elmet.

Mae Hanes y Brythoniaid yn enwi Gwallog gydag Urien, Rhydderch Hael a Morgant fel y pedwar brenin a ymladdodd yn erbyn yr Eingl yn y gogledd, ac a fu’n gwarchae arnynt ar ynys Metcaud am dri diwrnod a thair noson. Canodd Taliesin ei glod yn Llyfr Taliesin, ac mae’r Trioedd yn ei enwi gyda Dunod fab Pabo a Chynfelyn Drwsgl yn un o Dri Phost Cad Ynys Prydain.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf