Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes Arthur

Amr fab Arthur

Mab Arthur, y mae ei fedd wrth ffynnon Llygad Amr yn Ergyng yn un o Ryfeddodau Prydain yn Hanes y Brythoniaid. Yn chwedl Geraint mae’n gwasanaethu yn llys Arthur.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Oes Arthur (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829) Mab Arthur, a gladdwyd yn Llygad Amr Oes y Seintiau Arwyr gwerin
Gamber Head yn Ergyng, Llygad Amr, y ffynnon a enwir gan yr Historia Brittonum yn fan bedd Amr
Gamber Head yn Ergyng, Llygad Amr, y ffynnon a enwir gan yr Historia Brittonum yn fan bedd Amr · Llun: Wikimedia Commons · Jonathan Billinger, CC BY-SA 2.0

Ystyr yr enw

Amr fab Arthur: Amr, mab Arthur

Amr fab Arthur

  • Amr ei enw ei hun
  • fab mabo mab (treiglad meddal: m → f)
  • Arthur enw ei dad

Mae Hanes y Brythoniaid, a ysgrifennwyd yng Ngwynedd tua 829, yn gorffen â rhestr o Ryfeddodau Prydain, ac un ohonynt yw bedd Amr, mab Arthur. Mae’n gorwedd, medd y llyfr, yn y wlad a elwir Ergyng, wrth ffynnon a elwir Llygad Amr, a’r gŵr a gladdwyd yno oedd Amr, mab Arthur y milwr.

Mae’n rhyfeddod am na ellir ei fesur. ‘Daw dynion i fesur y bedd,’ medd yr awdur, ‘ac weithiau mae’n chwe throedfedd o hyd, weithiau naw, weithiau deuddeg, weithiau pymtheg. Pa hyd bynnag a fesurwch un tro, ni chewch ef yr un fath eto, ac fe’i profais fy hun.’

Mae’r ffynnon yno o hyd. Gamber Head yw hi, tarddiad afon Gamber, yn hen wlad Gymreig Ergyng yn swydd Henffordd: gwlad Onbrawst, mam Arthur, yn ôl traddodiad Cymru. Yn rhamant Gymraeg Geraint fab Erbin, mae Amhar fab Arthur yn un o’r pedwar llanc sy’n gwasanaethu yn llys Arthur yng Nghaerllion.

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf