Hanes Cymru / Oes y Seintiau

fl. early 7th century

Meurig ap Tewdrig

Brenin Gwent a Glywysing, mab Tewdrig y merthyr. Yn ôl traddodiad Cymru, ei fab Athrwys oedd Arthur, ac mae rhai’n darllen Uthr Bendragon, enw tad Arthur yn y chwedlau, fel teitl Meurig.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. early 7th century (cronicl cynnar:Llyfr Llandaf, tua 1125) Brenin Gwent a Glywysing, tad Arthur Oes y Seintiau Brenhinoedd, tywysogion a rheolwyr
Eglwys Sant Tewdrig ym Merthyr Tewdrig, a godwyd lle bu farw Tewdrig, tad Meurig, o’i glwyfau
Eglwys Sant Tewdrig ym Merthyr Tewdrig, a godwyd lle bu farw Tewdrig, tad Meurig, o’i glwyfau · Llun: Wikimedia Commons · Brassknocker, CC BY-SA 4.0

Ystyr yr enw

Meurig ap Tewdrig: Meurig, mab Tewdrig

Meurig ap Tewdrig

  • Meurig ei enw ei hun
  • ap mab (ap, o mab)
  • Tewdrig enw ei dad

Meurig ap Tewdrig oedd brenin Gwent a Glywysing, teyrnasoedd de-ddwyrain Cymru, yn gynnar yn y seithfed ganrif. Roedd yn fab i Dewdrig y merthyr, yn ŵr i Onbrawst o Ergyng, yn rhoddwr mwyaf ei oes i eglwys Llandaf, ac, yn ôl traddodiad Cymru, yn dad i Arthur.

PrydTua 585 hyd 665
TeyrnasoeddGwent, Glywysing ac Ergyng
Ei dadY Brenin Tewdrig, sant a merthyr
Ei frenhinesOnbrawst, merch Gwrgan Fawr
Claddwyd ynLlandaf

Brenin ar ôl ei dad#

Daeth Meurig yn frenin pan roddodd ei dad Tewdrig y goron heibio i fyw’n feudwy yn Nhyndyrn. Daw’r hyn a wyddom amdano o’r siarteri cynnar a gedwir yn Llyfr Llandaf ac o’r hen achau Cymreig, a’i enw yn Lladin yw Mauricius.

Brwydr Pont y Saeson#

Pan groesodd y Saeson Hafren i Went, daeth yr hen frenin allan o’i feudwyfa i helpu ei fab. Gyda’i gilydd cyfarfu Tewdrig a Meurig â’r goresgynwyr ym Mhont y Saeson, ger Tyndyrn, a’u gyrru’n ôl. Ond clwyfwyd Tewdrig yn angheuol a bu farw yn fuan wedi’r frwydr.

Matharn a Phwllmeurig#

Claddodd Meurig ei dad yn y fan lle bu farw, ym Matharn, Merthyr Tewdrig, wrth ymyl Hafren. Cododd eglwys yno a rhoi’r tir o’i chwmpas i esgobion Llandaf. Roedd y rhodd honno’n cynnwys y lle a elwir heddiw’n Bwllmeurig, fel bod pentref yn Sir Fynwy yn cadw enw’r brenin hyd heddiw.

Ergyng ac Onbrawst#

Priododd Meurig ag Onbrawst, merch Gwrgan Fawr, brenin Ergyng, y wlad Gymreig rhwng Gwy a Mynwy sydd heddiw yn swydd Henffordd. Drwy’r briodas honno unwyd Ergyng eto â Gwent a Glywysing, a theyrnasai ei dŷ o Dawe hyd y tu hwnt i Wy.

Noddwr Llandaf#

Mae Llyfr Llandaf yn cofio Meurig fel un o gyfeillion mawr yr eglwys. Gwneir rhodd ar ôl rhodd o dir i Landaf yn ei enw, a phan fu farw fe’i claddwyd yno, yn yr eglwys y gwnaeth gymaint i’w chyfoethogi. Bu fyw i oedran mawr, a bu farw ei fab Athrwys o’i flaen, felly aeth y deyrnas i’w wyrion, Morgan Mwynfawr ac Ithel.

Tad Arthur#

Yn ôl traddodiad Cymru, Athrwys fab Meurig oedd Arthur. Yn y chwedlau ac ym Mrut Cymraeg, Uthr Bendragon yw tad Arthur. Mae Alan Wilson a Baram Blackett, a wnaeth yr achos dros Athrwys yn waith eu bywydau, yn darllen Uthr Bendragon nid fel enw ond fel teitl, y brif ddraig ofnadwy neu ryfeddol, arweinydd rhyfel y Brythoniaid, a ddygwyd gan y Brenin Meurig ei hun. Yn ôl y darlleniad hwnnw, yr un gŵr yw tad Arthur a’r Brenin Meurig ap Tewdrig. Gall haneswyr eraill weld pethau’n wahanol.

Mewn straeon heddiw#

Mae Meurig a’i dad yn dal i farchogaeth drwy’r straeon am Arthur y mae pobl yn eu darllen heddiw. Mae cymeriadau a seiliwyd arnynt yn Warlord Chronicles Bernard Cornwell, nofelau Prydain Arthur a ddarllenwyd gan filiynau.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf