Hanes Cymru / Oes y Brenhinoedd

d. 1023

Llywelyn ap Seisyll

Brenin Gwynedd a Deheubarth, a thad Gruffudd ap Llywelyn. Dywed cronicl Cymru fod y wlad yn gyfoethog o fôr i fôr yn ei ddyddiau ef.

Llun: Colofn Eliseg, croes o’r nawfed ganrif ar ei thwmpath hynafol ger Glyn y Groes, Llangollen · Philip Halling, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
d. 1023 (wedi’i gofnodi) Brenin oes aur Oes y Brenhinoedd Brenhinoedd, tywysogion a rheolwyr
Llywelyn ap Seisyll, o Historie of Cambria (1584)
Llywelyn ap Seisyll, o Historie of Cambria (1584) · Llun: Wikimedia Commons · David Powel and Humphrey Llwyd, Parth cyhoeddus

Ystyr yr enw

Llywelyn ap Seisyll: Llywelyn, mab Seisyll

Llywelyn ap Seisyll

  • Llywelyn ei enw ei hun
  • ap mab (ap, o mab)
  • Seisyll enw ei dad

Roedd Llywelyn ap Seisyll yn frenin Gwynedd, Powys a Deheubarth yn y blynyddoedd wedi 1018, a chofiai’r croniclwyr ei deyrnasiad byr fel oes aur. Mae Brut y Tywysogion yn ei alw’n ‘bennaf a chlotaf brenin y Brytaniaid oll’, ac yn dweud nad oedd yn ei ddyddiau na thlawd na threfgordd wag yn ei holl diroedd. Ei fab oedd Gruffudd ap Llywelyn, yr unig frenin erioed i reoli Cymru gyfan.

PrydBu farw 1023
TeyrnasoeddGwynedd, Powys a Deheubarth
Ei famPrawst ferch Elisedd
Ei wraigAngharad ferch Maredudd
Ei fabGruffudd ap Llywelyn

O waed Rhodri#

Ni wyddys dim am Seisyll, tad Llywelyn, ond roedd ei fam Prawst yn ferch i Elisedd, mab iau i Anarawd ap Rhodri, fel bod Llywelyn yn or-or-ŵyr i Rodri Mawr. Priododd Angharad, merch Maredudd ab Owain, ŵyr Hywel Dda, ac felly cariai ef a’i feibion hawliau tai gogleddol a deheuol Rhodri ill dau.

Meistr ar Wynedd#

Mae Llywelyn yn ymddangos gyntaf yn y croniclau yn 1018, pan orchfygodd Aeddan ap Blegywryd, a oedd wedi cipio rheolaeth Gwynedd, a chymryd Gwynedd a Phowys iddo’i hun. Mae’r Bywgraffiadur Cymreig yn ei alw’n arweinydd grymus ac uchelgeisiol, a allai droi hen hawliau yn deyrnas go iawn.

Brwydr Abergwili#

Yn 1022 gwnaeth gŵr o’r enw Rhain, a ddaeth o Iwerddon ac a honnai ei fod yn fab i Faredudd ab Owain, ei hun yn frenin yn Neheubarth. Daeth Llywelyn, yr oedd ei wraig yn wir ferch i Faredudd, i’r de yn ei erbyn. Cyfarfuant yn Abergwili, ger Caerfyrddin, ac wedi ymladd caled ar y ddwy ochr syrthiodd Rhain a daeth Llywelyn yn feistr ar y de. Galwodd Annalau Ulster ef yn ‘frenin y Brythoniaid’.

O’r naill fôr i’r llall#

Ysgrifennodd y croniclwyr am ei deyrnasiad â rhyfeddod. Mae Brut y Tywysogion yn ei alw’n ‘oruchaf frenin Gwynedd, a phennaf a chlotaf brenin y Brytaniaid oll’, ac yn dweud bod ei arglwyddiaeth yn ymestyn ‘o’r naill fôr i’r llall’, ac nad oedd yn ei amser ‘na thlawd nac anghenog yn ei holl diroedd, na threfgordd wag’. Roedd, yng ngeiriau’r Bywgraffiadur Cymreig, yn gyfnod cofiadwy yn annalau Cymru.

Tad Gruffudd#

Bu farw Llywelyn yn 1023, wedi dim ond ychydig flynyddoedd o reoli’r rhan fwyaf o Gymru. Roedd ei fab Gruffudd yn ifanc o hyd, ond tyfodd i fyny ar gof teyrnas ei dad, ac ymhen amser gwnaeth yr hyn na wnaeth yr un brenin o’i flaen nac ar ei ôl: rheolodd Gymru gyfan. Dywed y Bywgraffiadur Cymreig mai esiampl ei dad a wnaeth yrfa fawr Gruffudd yn bosibl.

Ar y llinell amser

  1. Llywelyn ap Seisyll yn ennill yn Abergwili (wedi’i gofnodi)

    Mae Llywelyn ap Seisyll, brenin Gwynedd a Deheubarth, yn trechu hawliwr yn Abergwili. Dywed y croniclau fod y wlad yn gyfoethog ac mewn heddwch yn ei ddydd.

    Llywelyn ap Seisyll yn ennill yn Abergwili

Hefyd yn yr oes hon

fl. 8th century

Elisedd ap Gwylog

Y brenin a adenillodd Bowys (wedi’i gofnodi)

Brenin Powys a adenillodd ei dir oddi ar y Saeson â’r cleddyf. Cododd ei orwyr Biler Eliseg er anrhydedd iddo ger Llangollen.

Elisedd ap Gwylog
d. 809

Elfoddw

Archesgob Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Eglwyswr mawr Gwynedd a ddaeth â’r Brythoniaid i gytundeb â Rhufain ar ddyddiad y Pasg yn 768, a’r athro a enwir yn Hanes y Brythoniaid.

Elfoddw
fl. c. 829

Nennius

Hanesydd y Brythoniaid (wedi’i gofnodi)

Y mynach o Gymro a enwir yn gasglwr yr Historia Brittonum, y llyfr sy’n cofnodi deuddeg brwydr Arthur.

Nennius
d. 844

Merfyn Frych

Brenin Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Brenin Gwynedd o 825 y croesawai ei lys ysgolheigion o Iwerddon, ac a sefydlodd linach Rhodri Mawr.

Merfyn Frych

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf