Elisedd ap Gwylog
Y brenin a adenillodd Bowys (wedi’i gofnodi)Brenin Powys a adenillodd ei dir oddi ar y Saeson â’r cleddyf. Cododd ei orwyr Biler Eliseg er anrhydedd iddo ger Llangollen.
Elisedd ap Gwylog
Hanes Cymru / Oes y Brenhinoedd
d. 1023
Brenin Gwynedd a Deheubarth, a thad Gruffudd ap Llywelyn. Dywed cronicl Cymru fod y wlad yn gyfoethog o fôr i fôr yn ei ddyddiau ef.
Llun: Colofn Eliseg, croes o’r nawfed ganrif ar ei thwmpath hynafol ger Glyn y Groes, Llangollen · Philip Halling, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Llywelyn ap Seisyll: Llywelyn, mab Seisyll
Llywelyn ap Seisyll
Roedd Llywelyn ap Seisyll yn frenin Gwynedd, Powys a Deheubarth yn y blynyddoedd wedi 1018, a chofiai’r croniclwyr ei deyrnasiad byr fel oes aur. Mae Brut y Tywysogion yn ei alw’n ‘bennaf a chlotaf brenin y Brytaniaid oll’, ac yn dweud nad oedd yn ei ddyddiau na thlawd na threfgordd wag yn ei holl diroedd. Ei fab oedd Gruffudd ap Llywelyn, yr unig frenin erioed i reoli Cymru gyfan.FfynonellauBrut y Tywysogion, the years 1020 to 1097 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)1020: Llywelyn fab Seisyll, goruchaf frenin Gwynedd, a phennaf a chlotaf frenin yr holl Frythoniaid; ymestynnai ei deyrnas o’r naill fôr i’r llall, ac nid oedd na thlawd nac anghenus yn ei holl diroedd, na threflan wag; honnodd Ysgotyn yn gelwyddog ei fod yn fab i’r brenin Maredudd, a bu’r frwydr honno yn Aber Gwili. 1037: Brwydr gyntaf Gruffudd fab Llywelyn oedd yn Rhyd y Groes ar Hafren, lle bu’n fuddugol. 1061: Syrthiodd Gruffudd, pen a tharian ac amddiffynnwr y Brythoniaid, drwy frad ei wŷr ei hun. Lladdwyd Bleddyn fab Cynfyn gan Rys fab Owain drwy dwyll penaethiaid drwg eu meddwl; bu’n dirion wrth ei geraint ac yn amddiffynnwr yr amddifaid, y gweiniaid a’r gweddwon, tirionaf a thrugarocaf o’r brenhinoedd, na wnâi niwed i neb oni chaid cam. 1079: Bu gwaith Mynydd Carn, a daeth Gwilym Fastard, brenin y Saeson a’r Ffrancod a’r Brythoniaid, ar bererindod i weddïo i Fynyw. 1089: Bu farw Sulien, esgob Mynyw, doethaf y Brythoniaid, ac enwog am ei fuchedd grefyddol; ger Llandudoch bu brwydr rhyngddynt, a Rhys a orfu. 1091: Lladdwyd Rhys ap Tewdwr, brenin y De, gan y Ffrancod a drigai ym Mrycheiniog. 1092: Dymchwelodd y Brythoniaid holl gestyll Ceredigion a Dyfed ond dau, a dymchwel eu cestyll yng Ngwynedd; gwrthwynebodd Brythoniaid Brycheiniog, Gwent a Gwynllŵg arglwyddiaeth y Ffrancod; ymosododd Cadwgan fab Bleddyn arnynt a’u gorchfygu; bu’r frwydr honno yng Nghoed Yspwys. 1096: Daeth Magnus, brenin Germania, hyd at Fôn, a chlwyfwyd iarll Huw yn ei wyneb gan law y brenin ei hun. 1097: Bu farw Rhygyfarch Ddoeth fab yr esgob Sulien, doethaf o ddoethion y Brythoniaid.Llywelyn ap Seisyll (died 1023), king of Deheubarth and Gwynedd ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruNi wyddys dim am ei dad, ond roedd ei fam Prawst, yn ôl achau diweddar, yn ferch i Elisedd, mab iau i Anarawd ap Rhodri Mawr; gan iddo briodi Angharad, merch Maredudd ab Owain ap Hywel Dda, roedd ganddo hawliau i olyniaeth yn Neheubarth a Gwynedd, y gallai arweinydd grymus ac uchelgeisiol eu gwireddu; gŵr felly oedd Llywelyn, a thrwy drechu’r trawsfeddiannwr Aeddan ap Blegywryd yn 1018, a Rhain, ymhonnwr Gwyddelig, yn 1022, daeth yn feistr ar y de; estynnodd ei reolaeth am rai blynyddoedd dros ran helaeth o Gymru, cyfnod cofiadwy yn yr annalau Cymreig a barnu oddi wrth y cronicl; ei brif hawl i enwogrwydd yw mai ef oedd tad Gruffudd ap Llywelyn, y gwnaed ei yrfa’n bosibl gan esiampl ei dad ac y seiliwyd ei hawl i rym i raddau helaeth ar oruchafiaeth Llywelyn.
| Pryd | Bu farw 1023 |
|---|---|
| Teyrnasoedd | Gwynedd, Powys a Deheubarth |
| Ei fam | Prawst ferch Elisedd |
| Ei wraig | Angharad ferch Maredudd |
| Ei fab | Gruffudd ap Llywelyn |
Ni wyddys dim am Seisyll, tad Llywelyn, ond roedd ei fam Prawst yn ferch i Elisedd, mab iau i Anarawd ap Rhodri, fel bod Llywelyn yn or-or-ŵyr i Rodri Mawr. Priododd Angharad, merch Maredudd ab Owain, ŵyr Hywel Dda, ac felly cariai ef a’i feibion hawliau tai gogleddol a deheuol Rhodri ill dau.FfynonellauLlywelyn ap Seisyll (died 1023), king of Deheubarth and Gwynedd ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruNi wyddys dim am ei dad, ond roedd ei fam Prawst, yn ôl achau diweddar, yn ferch i Elisedd, mab iau i Anarawd ap Rhodri Mawr; gan iddo briodi Angharad, merch Maredudd ab Owain ap Hywel Dda, roedd ganddo hawliau i olyniaeth yn Neheubarth a Gwynedd, y gallai arweinydd grymus ac uchelgeisiol eu gwireddu; gŵr felly oedd Llywelyn, a thrwy drechu’r trawsfeddiannwr Aeddan ap Blegywryd yn 1018, a Rhain, ymhonnwr Gwyddelig, yn 1022, daeth yn feistr ar y de; estynnodd ei reolaeth am rai blynyddoedd dros ran helaeth o Gymru, cyfnod cofiadwy yn yr annalau Cymreig a barnu oddi wrth y cronicl; ei brif hawl i enwogrwydd yw mai ef oedd tad Gruffudd ap Llywelyn, y gwnaed ei yrfa’n bosibl gan esiampl ei dad ac y seiliwyd ei hawl i rym i raddau helaeth ar oruchafiaeth Llywelyn.Llywelyn ap Seisyll ↗Wikipedia (Saesneg)Llywelyn ap Seisyll (bu farw 1023), brenin Gwynedd a reolodd Wynedd, Powys a Deheubarth; ei fam Prawst oedd merch Elisedd, mab iau Anarawd ap Rhodri, a’i hen daid a’i hen nain oedd Rhodri Mawr ac Angharad ferch Meurig; priododd Angharad, merch Maredudd ab Owain; yn 1018 trechodd Aeddan ap Blegywryd a chymryd Gwynedd a Phowys; yn 1022 gwnaed Rhain y Gwyddel, a honnai ei fod yn fab i Faredudd ab Owain, yn frenin Deheubarth, a heriodd Llywelyn ei hawl; yn Abergwili yn 1022, wedi colledion trwm ar y ddwy ochr, lladdwyd Rhain a chymerodd Llywelyn Ddeheubarth; yn ôl Brut y Tywysogion roedd ei deyrnasiad yn llewyrchus, a galwodd Annalau Ulster ef yn ‘Frenin y Brythoniaid’; bu farw yn 1023, ac ni olynodd ei fab Gruffudd ap Llywelyn ef ar unwaith, yn rhy ifanc efallai, ond daeth yn rheolwr cyntaf ac unig Cymru gyfan.Maredudd ab Owain ↗Wikipedia (Saesneg)Ŵyr Hywel Dda; cipiodd Wynedd oddi ar ei brenin Cadwallon ab Ieuaf; ymosododd Gwrthrych fab Harald ar Fôn, gan ladd mil yn ôl y sôn a chludo dwy fil arall yn gaethion; talodd Maredudd bridwerth o geiniog arian y pen; ysbeiliodd drefi Mersiaidd ar ffin Maesyfed; bu farw tua 999; priododd ei ferch Angharad â Llywelyn ap Seisyll.
Mae Llywelyn yn ymddangos gyntaf yn y croniclau yn 1018, pan orchfygodd Aeddan ap Blegywryd, a oedd wedi cipio rheolaeth Gwynedd, a chymryd Gwynedd a Phowys iddo’i hun. Mae’r Bywgraffiadur Cymreig yn ei alw’n arweinydd grymus ac uchelgeisiol, a allai droi hen hawliau yn deyrnas go iawn.FfynonellauLlywelyn ap Seisyll ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd a reolai Wynedd, Powys a Deheubarth; priododd Angharad ferch Maredudd ab Owain; yn 1018 gorchfygodd Aeddan ap Blegywryd a chymryd Gwynedd a Phowys; lladdwyd Rhain, a honnai ei fod yn fab i Faredudd, yn y frwydr yn Abergwili yn 1022, gan adael Llywelyn yn feistr ar Ddeheubarth; yn ôl y Brut roedd ei deyrnasiad yn llewyrchus; bu farw yn 1023; ei fab oedd Gruffudd ap Llywelyn.Llywelyn ap Seisyll (died 1023), king of Deheubarth and Gwynedd ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruNi wyddys dim am ei dad, ond roedd ei fam Prawst, yn ôl achau diweddar, yn ferch i Elisedd, mab iau i Anarawd ap Rhodri Mawr; gan iddo briodi Angharad, merch Maredudd ab Owain ap Hywel Dda, roedd ganddo hawliau i olyniaeth yn Neheubarth a Gwynedd, y gallai arweinydd grymus ac uchelgeisiol eu gwireddu; gŵr felly oedd Llywelyn, a thrwy drechu’r trawsfeddiannwr Aeddan ap Blegywryd yn 1018, a Rhain, ymhonnwr Gwyddelig, yn 1022, daeth yn feistr ar y de; estynnodd ei reolaeth am rai blynyddoedd dros ran helaeth o Gymru, cyfnod cofiadwy yn yr annalau Cymreig a barnu oddi wrth y cronicl; ei brif hawl i enwogrwydd yw mai ef oedd tad Gruffudd ap Llywelyn, y gwnaed ei yrfa’n bosibl gan esiampl ei dad ac y seiliwyd ei hawl i rym i raddau helaeth ar oruchafiaeth Llywelyn.
Yn 1022 gwnaeth gŵr o’r enw Rhain, a ddaeth o Iwerddon ac a honnai ei fod yn fab i Faredudd ab Owain, ei hun yn frenin yn Neheubarth. Daeth Llywelyn, yr oedd ei wraig yn wir ferch i Faredudd, i’r de yn ei erbyn. Cyfarfuant yn Abergwili, ger Caerfyrddin, ac wedi ymladd caled ar y ddwy ochr syrthiodd Rhain a daeth Llywelyn yn feistr ar y de. Galwodd Annalau Ulster ef yn ‘frenin y Brythoniaid’.FfynonellauBrut y Tywysogion, the years 1020 to 1097 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)1020: Llywelyn fab Seisyll, goruchaf frenin Gwynedd, a phennaf a chlotaf frenin yr holl Frythoniaid; ymestynnai ei deyrnas o’r naill fôr i’r llall, ac nid oedd na thlawd nac anghenus yn ei holl diroedd, na threflan wag; honnodd Ysgotyn yn gelwyddog ei fod yn fab i’r brenin Maredudd, a bu’r frwydr honno yn Aber Gwili. 1037: Brwydr gyntaf Gruffudd fab Llywelyn oedd yn Rhyd y Groes ar Hafren, lle bu’n fuddugol. 1061: Syrthiodd Gruffudd, pen a tharian ac amddiffynnwr y Brythoniaid, drwy frad ei wŷr ei hun. Lladdwyd Bleddyn fab Cynfyn gan Rys fab Owain drwy dwyll penaethiaid drwg eu meddwl; bu’n dirion wrth ei geraint ac yn amddiffynnwr yr amddifaid, y gweiniaid a’r gweddwon, tirionaf a thrugarocaf o’r brenhinoedd, na wnâi niwed i neb oni chaid cam. 1079: Bu gwaith Mynydd Carn, a daeth Gwilym Fastard, brenin y Saeson a’r Ffrancod a’r Brythoniaid, ar bererindod i weddïo i Fynyw. 1089: Bu farw Sulien, esgob Mynyw, doethaf y Brythoniaid, ac enwog am ei fuchedd grefyddol; ger Llandudoch bu brwydr rhyngddynt, a Rhys a orfu. 1091: Lladdwyd Rhys ap Tewdwr, brenin y De, gan y Ffrancod a drigai ym Mrycheiniog. 1092: Dymchwelodd y Brythoniaid holl gestyll Ceredigion a Dyfed ond dau, a dymchwel eu cestyll yng Ngwynedd; gwrthwynebodd Brythoniaid Brycheiniog, Gwent a Gwynllŵg arglwyddiaeth y Ffrancod; ymosododd Cadwgan fab Bleddyn arnynt a’u gorchfygu; bu’r frwydr honno yng Nghoed Yspwys. 1096: Daeth Magnus, brenin Germania, hyd at Fôn, a chlwyfwyd iarll Huw yn ei wyneb gan law y brenin ei hun. 1097: Bu farw Rhygyfarch Ddoeth fab yr esgob Sulien, doethaf o ddoethion y Brythoniaid.Llywelyn ap Seisyll ↗Wikipedia (Saesneg)Llywelyn ap Seisyll (bu farw 1023), brenin Gwynedd a reolodd Wynedd, Powys a Deheubarth; ei fam Prawst oedd merch Elisedd, mab iau Anarawd ap Rhodri, a’i hen daid a’i hen nain oedd Rhodri Mawr ac Angharad ferch Meurig; priododd Angharad, merch Maredudd ab Owain; yn 1018 trechodd Aeddan ap Blegywryd a chymryd Gwynedd a Phowys; yn 1022 gwnaed Rhain y Gwyddel, a honnai ei fod yn fab i Faredudd ab Owain, yn frenin Deheubarth, a heriodd Llywelyn ei hawl; yn Abergwili yn 1022, wedi colledion trwm ar y ddwy ochr, lladdwyd Rhain a chymerodd Llywelyn Ddeheubarth; yn ôl Brut y Tywysogion roedd ei deyrnasiad yn llewyrchus, a galwodd Annalau Ulster ef yn ‘Frenin y Brythoniaid’; bu farw yn 1023, ac ni olynodd ei fab Gruffudd ap Llywelyn ef ar unwaith, yn rhy ifanc efallai, ond daeth yn rheolwr cyntaf ac unig Cymru gyfan.Llywelyn ap Seisyll ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd a reolai Wynedd, Powys a Deheubarth; priododd Angharad ferch Maredudd ab Owain; yn 1018 gorchfygodd Aeddan ap Blegywryd a chymryd Gwynedd a Phowys; lladdwyd Rhain, a honnai ei fod yn fab i Faredudd, yn y frwydr yn Abergwili yn 1022, gan adael Llywelyn yn feistr ar Ddeheubarth; yn ôl y Brut roedd ei deyrnasiad yn llewyrchus; bu farw yn 1023; ei fab oedd Gruffudd ap Llywelyn.
Ysgrifennodd y croniclwyr am ei deyrnasiad â rhyfeddod. Mae Brut y Tywysogion yn ei alw’n ‘oruchaf frenin Gwynedd, a phennaf a chlotaf brenin y Brytaniaid oll’, ac yn dweud bod ei arglwyddiaeth yn ymestyn ‘o’r naill fôr i’r llall’, ac nad oedd yn ei amser ‘na thlawd nac anghenog yn ei holl diroedd, na threfgordd wag’. Roedd, yng ngeiriau’r Bywgraffiadur Cymreig, yn gyfnod cofiadwy yn annalau Cymru.FfynonellauBrut y Tywysogion, the years 1020 to 1097 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)1020: Llywelyn fab Seisyll, goruchaf frenin Gwynedd, a phennaf a chlotaf frenin yr holl Frythoniaid; ymestynnai ei deyrnas o’r naill fôr i’r llall, ac nid oedd na thlawd nac anghenus yn ei holl diroedd, na threflan wag; honnodd Ysgotyn yn gelwyddog ei fod yn fab i’r brenin Maredudd, a bu’r frwydr honno yn Aber Gwili. 1037: Brwydr gyntaf Gruffudd fab Llywelyn oedd yn Rhyd y Groes ar Hafren, lle bu’n fuddugol. 1061: Syrthiodd Gruffudd, pen a tharian ac amddiffynnwr y Brythoniaid, drwy frad ei wŷr ei hun. Lladdwyd Bleddyn fab Cynfyn gan Rys fab Owain drwy dwyll penaethiaid drwg eu meddwl; bu’n dirion wrth ei geraint ac yn amddiffynnwr yr amddifaid, y gweiniaid a’r gweddwon, tirionaf a thrugarocaf o’r brenhinoedd, na wnâi niwed i neb oni chaid cam. 1079: Bu gwaith Mynydd Carn, a daeth Gwilym Fastard, brenin y Saeson a’r Ffrancod a’r Brythoniaid, ar bererindod i weddïo i Fynyw. 1089: Bu farw Sulien, esgob Mynyw, doethaf y Brythoniaid, ac enwog am ei fuchedd grefyddol; ger Llandudoch bu brwydr rhyngddynt, a Rhys a orfu. 1091: Lladdwyd Rhys ap Tewdwr, brenin y De, gan y Ffrancod a drigai ym Mrycheiniog. 1092: Dymchwelodd y Brythoniaid holl gestyll Ceredigion a Dyfed ond dau, a dymchwel eu cestyll yng Ngwynedd; gwrthwynebodd Brythoniaid Brycheiniog, Gwent a Gwynllŵg arglwyddiaeth y Ffrancod; ymosododd Cadwgan fab Bleddyn arnynt a’u gorchfygu; bu’r frwydr honno yng Nghoed Yspwys. 1096: Daeth Magnus, brenin Germania, hyd at Fôn, a chlwyfwyd iarll Huw yn ei wyneb gan law y brenin ei hun. 1097: Bu farw Rhygyfarch Ddoeth fab yr esgob Sulien, doethaf o ddoethion y Brythoniaid.Llywelyn ap Seisyll (died 1023), king of Deheubarth and Gwynedd ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruNi wyddys dim am ei dad, ond roedd ei fam Prawst, yn ôl achau diweddar, yn ferch i Elisedd, mab iau i Anarawd ap Rhodri Mawr; gan iddo briodi Angharad, merch Maredudd ab Owain ap Hywel Dda, roedd ganddo hawliau i olyniaeth yn Neheubarth a Gwynedd, y gallai arweinydd grymus ac uchelgeisiol eu gwireddu; gŵr felly oedd Llywelyn, a thrwy drechu’r trawsfeddiannwr Aeddan ap Blegywryd yn 1018, a Rhain, ymhonnwr Gwyddelig, yn 1022, daeth yn feistr ar y de; estynnodd ei reolaeth am rai blynyddoedd dros ran helaeth o Gymru, cyfnod cofiadwy yn yr annalau Cymreig a barnu oddi wrth y cronicl; ei brif hawl i enwogrwydd yw mai ef oedd tad Gruffudd ap Llywelyn, y gwnaed ei yrfa’n bosibl gan esiampl ei dad ac y seiliwyd ei hawl i rym i raddau helaeth ar oruchafiaeth Llywelyn.
Bu farw Llywelyn yn 1023, wedi dim ond ychydig flynyddoedd o reoli’r rhan fwyaf o Gymru. Roedd ei fab Gruffudd yn ifanc o hyd, ond tyfodd i fyny ar gof teyrnas ei dad, ac ymhen amser gwnaeth yr hyn na wnaeth yr un brenin o’i flaen nac ar ei ôl: rheolodd Gymru gyfan. Dywed y Bywgraffiadur Cymreig mai esiampl ei dad a wnaeth yrfa fawr Gruffudd yn bosibl.FfynonellauLlywelyn ap Seisyll (died 1023), king of Deheubarth and Gwynedd ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruNi wyddys dim am ei dad, ond roedd ei fam Prawst, yn ôl achau diweddar, yn ferch i Elisedd, mab iau i Anarawd ap Rhodri Mawr; gan iddo briodi Angharad, merch Maredudd ab Owain ap Hywel Dda, roedd ganddo hawliau i olyniaeth yn Neheubarth a Gwynedd, y gallai arweinydd grymus ac uchelgeisiol eu gwireddu; gŵr felly oedd Llywelyn, a thrwy drechu’r trawsfeddiannwr Aeddan ap Blegywryd yn 1018, a Rhain, ymhonnwr Gwyddelig, yn 1022, daeth yn feistr ar y de; estynnodd ei reolaeth am rai blynyddoedd dros ran helaeth o Gymru, cyfnod cofiadwy yn yr annalau Cymreig a barnu oddi wrth y cronicl; ei brif hawl i enwogrwydd yw mai ef oedd tad Gruffudd ap Llywelyn, y gwnaed ei yrfa’n bosibl gan esiampl ei dad ac y seiliwyd ei hawl i rym i raddau helaeth ar oruchafiaeth Llywelyn.Gruffydd ap Llywelyn ↗Wikipedia (Saesneg)Yr unig frenin Cymreig i uno Cymru gyfan; synnodd fyddin Fersiaidd yn Rhyd y Groes ger y Trallwng, gan ladd Edwin brawd yr iarll Leofric; yn Llanllieni yn 1052 gorchfygodd ei wŷr lu cymysg o Normaniaid a Saeson; yn 1055 lladdodd Ruffudd ap Rhydderch a chymryd Deheubarth, yna gydag Ælfgar o Fersia trechodd yr iarll Ralph ac ysbeilio dinas Henffordd; priododd Ealdgyth ferch Ælfgar; ymosododd Harold ar ei lys yn Rhuddlan ddiwedd 1062; yn 1063 gyrrwyd ef i Eryri, lle bu farw ar 5 Awst, ac anfonwyd ei ben a delw blaen ei long at Harold; galwodd John Davies ef yr unig frenin Cymreig erioed i reoli holl diriogaeth Cymru.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Brenhinoedd a thywysogion Cymru, o Ferfyn Frych a Rhodri Mawr hyd Lywelyn ein Llyw Olaf, pob un â’i dudalen ei hun.
Brenhinoedd a thywysogion pob teyrnas → Erthygl: Hywel Dda a chyfraith Cymru → Cyfreithiau Hywel Dda → Erthygl: yr Arglwydd Rhys → Erthygl: Nest ferch Rhys → Erthygl: y wlad na fynnai ei gorchfygu → Coed teulu →
Mae Llywelyn ap Seisyll, brenin Gwynedd a Deheubarth, yn trechu hawliwr yn Abergwili. Dywed y croniclau fod y wlad yn gyfoethog ac mewn heddwch yn ei ddydd.
Llywelyn ap Seisyll yn ennill yn AbergwiliBrenin Powys a adenillodd ei dir oddi ar y Saeson â’r cleddyf. Cododd ei orwyr Biler Eliseg er anrhydedd iddo ger Llangollen.
Elisedd ap GwylogEglwyswr mawr Gwynedd a ddaeth â’r Brythoniaid i gytundeb â Rhufain ar ddyddiad y Pasg yn 768, a’r athro a enwir yn Hanes y Brythoniaid.
ElfoddwY mynach o Gymro a enwir yn gasglwr yr Historia Brittonum, y llyfr sy’n cofnodi deuddeg brwydr Arthur.
NenniusBrenin Gwynedd o 825 y croesawai ei lys ysgolheigion o Iwerddon, ac a sefydlodd linach Rhodri Mawr.
Merfyn FrychYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf