Elisedd ap Gwylog
Y brenin a adenillodd Bowys (wedi’i gofnodi)Brenin Powys a adenillodd ei dir oddi ar y Saeson â’r cleddyf. Cododd ei orwyr Biler Eliseg er anrhydedd iddo ger Llangollen.
Elisedd ap Gwylog
Hanes Cymru / Oes y Brenhinoedd
d. 999
Ŵyr Hywel Dda a reolodd Ddeheubarth a Gwynedd, brenin Cymreig mwyaf grymus ei ddydd. Safodd gyda’i bobl drwy flynyddoedd o ymosodiadau’r Llychlynwyr.
Llun: Colofn Eliseg, croes o’r nawfed ganrif ar ei thwmpath hynafol ger Glyn y Groes, Llangollen · Philip Halling, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Maredudd ab Owain: Maredudd, mab Owain
Maredudd ab Owain
Maredudd ab Owain, ŵyr Hywel Dda, oedd brenin Cymreig mwyaf diwedd y ddegfed ganrif. Rheolodd Ddeheubarth ar ôl ei dad Owain, enillodd Wynedd a Phowys yn 986, a daliodd y rhan fwyaf o Gymru hyd ei farw yn 999. Safodd rhwng ei bobl a llynges y Llychlynwyr, a thalodd o’i drysor ei hun i ryddhau’r Cymry a gludwyd ganddynt. Galwodd Brut y Tywysogion ef yn frenin clodforusaf y Brytaniaid.
| Brenin Gwynedd | 986–999 |
|---|---|
| Brenin Deheubarth | 988–999 |
| Tad | Owain ap Hywel Dda |
| Taid | Hywel Dda |
| Merch | Angharad, mam Gruffudd ap Llywelyn, brenin Cymru gyfan |
| Bu farw | 999 |
Maredudd oedd mab ieuengaf Owain ap Hywel. Tra heneiddiai ei dad yn Ninefwr, arweiniai Maredudd a’i frawd hŷn Einion osgordd Deheubarth. Pan syrthiodd Einion yn 984, cymerodd Maredudd y frwydr ar ei ben ei hun. Yn 986 gorymdeithiodd i’r gogledd, bwrw brenin Gwynedd i lawr, a chymryd teyrnas Rhodri Mawr. Ddwy flynedd yn ddiweddarach bu farw ei dad, a rheolodd Maredudd y gogledd a’r de gyda’i gilydd, fel y gwnaethai ei daid Hywel Dda.FfynhonnellBrut y Tywysogyon or The Chronicle of the Princes, Peniarth MS. 20 versioncyfieithiad Thomas Jones, Gwasg Prifysgol Cymru, 1952 (Saesneg)Cronicl y tywysogion, a gadwyd gan fynachod Cymru hyd 1282. Mae’n cofnodi gweithredoedd pob brenin a thywysog flwyddyn wrth flwyddyn, a sut y bu farw pob un.
Dyma flynyddoedd gwaethaf cyrchoedd y Llychlynwyr ar Gymru. Ysbeiliwyd Tyddewi, Llanbadarn, Llanilltud a Llancarfan, ac yn 987 disgynnodd Godfrey fab Harold, brenin Llychlynnaidd yr ynysoedd, ar Ynys Môn a chludo dwy fil o bobl yn gaethion. Casglodd Maredudd y bobl a oedd ar ôl a’u dwyn i’r de i ddiogelwch yng Ngheredigion a Dyfed.FfynhonnellBrut y Tywysogyon or The Chronicle of the Princes, Peniarth MS. 20 versioncyfieithiad Thomas Jones, Gwasg Prifysgol Cymru, 1952 (Saesneg)Cronicl y tywysogion, a gadwyd gan fynachod Cymru hyd 1282. Mae’n cofnodi gweithredoedd pob brenin a thywysog flwyddyn wrth flwyddyn, a sut y bu farw pob un.
Yna, medd y cronicl, talodd Maredudd deyrnged i’r Llu Du o geiniog am bob person. Mae haneswyr yn ei darllen fel pris rhyddid ei bobl: talodd y brenin o’i drysor ei hun i brynu’r caethion yn rhydd ac i gadw’r ysbeilwyr o’r tir.FfynhonnellBrut y Tywysogyon or The Chronicle of the Princes, Peniarth MS. 20 versioncyfieithiad Thomas Jones, Gwasg Prifysgol Cymru, 1952 (Saesneg)Cronicl y tywysogion, a gadwyd gan fynachod Cymru hyd 1282. Mae’n cofnodi gweithredoedd pob brenin a thywysog flwyddyn wrth flwyddyn, a sut y bu farw pob un.
Aeth Maredudd â’r rhyfel i ffin Lloegr hefyd, ac am dair blynedd ar ddeg ni allai’r un brenin Cymreig arall ddod yn agos ato. Pan fu farw yn 999, rhoddodd Brut y Tywysogion ffarwél iddo na roddodd i lawer: Maredudd ab Owain, brenin clodforusaf y Brytaniaid.
Bu farw Maredudd ab Owain, brenin clodforusaf y Brytaniaid.
Brut y Tywysogion, 999
Priododd Angharad, merch Maredudd, â Llywelyn ap Seisyll, a reolodd Wynedd a Deheubarth mewn cyfnod a gofia’r cronicl fel un o lawnder. Eu mab oedd Gruffudd ap Llywelyn, a ddaeth yn 1055 yr unig frenin erioed i reoli Cymru gyfan. Drwy ei ferch, daeth mawredd Maredudd i lawr i’r mwyaf o’r brenhinoedd.
Brenhinoedd a thywysogion Cymru, o Ferfyn Frych a Rhodri Mawr hyd Lywelyn ein Llyw Olaf, pob un â’i dudalen ei hun.
Brenhinoedd a thywysogion pob teyrnas → Erthygl: Hywel Dda a chyfraith Cymru → Cyfreithiau Hywel Dda → Erthygl: yr Arglwydd Rhys → Erthygl: Nest ferch Rhys → Erthygl: y wlad na fynnai ei gorchfygu → Coed teulu →
Mae Maredudd, ŵyr Hywel, yn cipio Gwynedd ac yn ei huno â Deheubarth. Fe’i cofir fel brenin enwocaf y Brythoniaid yn ei ddydd.
Maredudd ab OwainWedi i Lychlynwyr gludo dwy fil o bobl o Fôn, mae Maredudd ab Owain yn talu ceiniog y pen i ryddhau ei bobl.
Maredudd yn rhyddhau ei boblMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Rheolwyr Deheubarth, teyrnas fawr y de-orllewin.
Brenin Powys a adenillodd ei dir oddi ar y Saeson â’r cleddyf. Cododd ei orwyr Biler Eliseg er anrhydedd iddo ger Llangollen.
Elisedd ap GwylogEglwyswr mawr Gwynedd a ddaeth â’r Brythoniaid i gytundeb â Rhufain ar ddyddiad y Pasg yn 768, a’r athro a enwir yn Hanes y Brythoniaid.
ElfoddwY mynach o Gymro a enwir yn gasglwr yr Historia Brittonum, y llyfr sy’n cofnodi deuddeg brwydr Arthur.
NenniusBrenin Gwynedd o 825 y croesawai ei lys ysgolheigion o Iwerddon, ac a sefydlodd linach Rhodri Mawr.
Merfyn FrychYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf